Заусенексіз жұқа тор беттегі иық: өту бағытын қалай таңдау керек

Мәселе қай жерде пайда болады

Жұқа тор беттегі иық — бұл бөлшектің тор жағындағы тар саты, мұнда бір диаметр екіншісіне өтеді. Сызбада ол көбіне ұсақ нәрсе сияқты көрінеді: жарты миллиметр, бір миллиметр, кейде одан да аз. Ал станокта бұл аймақ мүлде ұсақ нәрсе сияқты жұмыс істемейді, өйткені дәл шеттегі металл оңай созылып, заусенек береді.

Жұқа тор беттегі иық заусенексіз керек болғанда, қиындық әдетте бүкіл бөлшекте емес, дәл жинау кезіндегі жанасу орнында байқалады. Бөлшек сырттай таза өңделгендей, өлшемі допуск ішінде, беті де қалыпты. Бірақ тордағы кішкентай заусенек жұқа тығыздағыш сияқты болып, бөлшектің тірелген жеріне дейін отыруына жол бермейді.

Сондықтан ең қарапайым тораптардың өзі зардап шегеді:

• отырғызу орнының тор бетіне тығыз тірелуі тиіс втулка
• тірек қыры бөлшектің дәл орнын анықтайтын вал немесе ось
• тор беті қысып ұстауды қамтамасыз ететін штуцер, гайка немесе сақина
• автомобильге, құрылыс техникасына және сорғы тораптарына арналған бөлшектер, мұнда артық қыр бірден жинауға кедергі жасайды

Мәселе әсіресе жинатушы бөлшекті қисайтпай отырып "жеткізе" алмайтын жерде байқалады. Қыр отырғызуға кедергі болады, осьтік орынды өзгертеді, саңылау қалдырады немесе жұптасатын бетті тырнайды. Кейде ақау көзге көрінбейді, бірақ ол уже биілуге, қысып ұстауға немесе жинаудың қайталануына әсер етеді.

Ең қиыны — мұндай заусенек өлшем арқылы сирек ұсталады. Штангенциркуль норма көрсетеді, ал торап бәрібір қиналып жиналады. Сонда токарьлықтан кейін қолмен түзету басталады: оператор абразив тасын, пышақты немесе наждакты алып, қырды түсіреді, сосын қайта тексереді. Бір бөлшекте бұл ұсақ нәрсе сияқты. Ал 100 дана партияда бұл кемінде қосымша бір сағат, тіпті одан да көп уақыт.

CNC токарьлық станоктарында мұндай көрініс көбіне жіңішке тірек торы бар бөлшектерде кездеседі, мұнда қыр бірден жинауға әсер етеді. Сондықтан мәселені жинау учаскесінен кейін емес, бірінші бөлшек чистовой өтуінен шыққан сәтте байқаған дұрыс. Егер жинаушы әр екінші бөлшекте "қырын сәл түсіріп беріңіз" десе, уақыт енді кесуге емес, түзетуге кетіп жатыр.

Неге дәл осы қырда заусенек өседі

Жұқа тор беттегі иықтағы заусенек көбіне өтудің ең соңында өседі. Резец тірекпен кесіп тұрғанда, металл пішінін сақтайды. Бірақ шығу кезінде тірек жоғалады да, резец соңғы қабатты таза кесіп үлгермейді. Ол жіңішке шетін ілестіріп тартады, шет бүгіліп, жыртылады. Сөйтіп тегіс қырдың орнына жаншылған қыр пайда болады.

Жұқа қабырғалы жерде бұл одан да анық көрінеді. Резец иыққа қаншалық жақындаса, сол учаске жүктемені соншалық нашар ұстайды. Резец қысады, қабырға сәл шегінеді, ал кесінді қалыңдығы бірден өзгереді. Бір сәтте резец тереңірек кеседі, келесі сәтте ол кескеннен гөрі көбірек ысқылайды. Сол себепті режимдер осы аймаққа дейін қалыпты көрінсе де, қыр тегіс шықпайды.

Артық припуск мәселені күшейтеді. Егер чистовой өтуге тым көп металл қалдырсаңыз, жұқа жерге түсетін қысым өседі. Қабырға көбірек серпіліп, соңғы миллиметрлерде металл жай кесіле салмай, жыртыла үзіледі. Бөлшекте бұл таныс көрінеді: тор беті таза, бірақ қырда жұқа заусенек салбырап тұрады, оны кейін қолмен түсіреді.

Жоңқа да нәтижені бұзады. Ұзын жоңқа өңделген тор бетті іліп, дәл қырды үйкейді. Егер станок, резец немесе бөлшек аздап діріл берсе, қыр кесілу орнына мыжыла бастайды. Әдетте мұны мына белгілерден көруге болады:

• қыр жылтырап тұрады, біреу оны тегістеп өткендей;
• заусенек шеңбер бойымен біркелкі емес;
• бір жері өткір, көрші бөлігі қайырылған;
• бөлшекті алған соң қыр тырнаққа ілінеді.

Егер жұқа тор беттегі иық заусенексіз керек болса, тек өткір резец алу жеткіліксіз. Токарлықтағы өту бағыты резецтің металдан қай жерде шығатынын және жұқа қырдың қашан тірексіз қалатынын өзгертеді. Сондықтан заусенек бір себептен емес, төрт нәрсенің қосындысынан өседі: резецтің шығуы, артық припуск, қабырғаның иілуі және қырдағы жоңқаның мінезі.

Бағытты өзгертпес бұрын не тексеру керек

Егер бөлшекте заусенек қалса, бірден өтуді кері бұрып, нәтижесін көруге құмар боласыз. Бірақ жұқа тор беттегі иықта бұл әрдайым көмектеспейді. Кейде мәселе траекторияда емес, қырдың өзі тым әлсіз болуында, припусктің біркелкі еместігінде немесе резецтің кескеннен гөрі қаттырақ қысуында.

Алдымен бөлшек дұрыс жиналмай тұрғанына себеп болып тұрған дәл қырды табыңыз. Әр заусенек жұмысқа кедергі жасай бермейді. Мысалы, егер втулка корпусқа қисаймай отыруы керек болса, тор иығындағы сыртқы қырдағы кішкентай да томпаюдың өзі тығыз отырғызуға немесе ось бойынша ығысуға әкеледі.

Бағытты өзгертпестен бұрын төрт нәрсені тексерген пайдалы:

• жауап бөлшекке тірелетін жұмыс қыры қай жерде;
• алдыңғы өтуден кейін тор бетінде шынымен қанша припуск қалғаны;
• резец ұшының радиусы иық еніне сай ма;
• қысқыш бөлшекті жеткілікті қатты ұстай ма және СОЖ кесу аймағына дұрыс келе ме.

Припускте қателесу жиі болады. Құжатта бір мән тұрса, шын мәнінде черновой өңдеуден кейін торда әркелкі қабат қалады. Сонда чистовой өтуде резец бір жерде жақсы кеседі, ал басқа жерде металды мыжып жібереді. Нәтижесінде бөлшек қырында заусенек өседі. Бір ғана өлшемге сенбей, торды бірнеше нүктеде өлшеген дұрыс.

Сосын иықтың өзін қараңыз. Егер оның ені, мысалы, 0,4 мм болса, ал резец ұшының радиусы 0,8 мм болса, резец таза геометрияны тыныш қалыптастыра алмайды. Ол көрші бетті үйкеп, металды шетке қарай тарта бастайды. Мұндай жағдайда токарлықтағы өту бағытын ауыстыру бекер: алдымен пластинаны дұрысырақ таңдау керек.

Қаттылық та көп нәрсені шешеді. Әлсіз қысу, деталь не құралдың тым ұзын шығыны, СОЖ-дің үзіліп келуі — осының бәрі жұқа қырды бірден қыңыр қылады. Станокта мұны қарапайым белгімен байқауға болады: өлшем әлі ұсталып тұр, ал қырдың өзі жыртылғандай шығады. Демек, себеп тек траекторияда емес.

Егер осы тексерулер дұрыс болса, онда ғана тор беттегі чистовой өтуді өзгертіп, қай шығу кезінде қыр таза қалатынын қарауға болады. Әйтпесе токарьлықтан кейінгі қолмен түзету жай ғана иықтың бір жағынан екінші жағына ауысады.

Өту бағытын қалай таңдау керек

Жұқа иықта заусенек көбіне резец металдан шыққан жерде өседі. Сондықтан алдымен бағдарламаның ыңғайына емес, кейін қай қыр жинауға қатысатынына қарайды. Егер иықтың бір жағы басқа бөлшекке қыстырылып тұрса, резец үшін сол қыр кіріс жағында болғаны дұрыс, шығыс жағында емес.

Практикада бұл оңай көрінеді. Сіз екі қырды белгілейсіз: жұмыс қыры және бос қыры. Жұмыс қыры таза қалуы керек, ал резецтің шығуын кішігірім із кейін кедергі жасамайтын немесе келесі операцияда алынатын жаққа бағыттаған дұрыс.

"Заусенексіз жұқа тор беттегі иық" тақырыбында бұл көбіне пластинаны, подачаны және жылдамдықты бірден ауыстырудан пайдалырақ. Алдымен өту логикасын өзгертеді, кейін ғана режимді түзетеді.

Ең сенімдісі — станок қасында дауласпай, екі бірдей бөлшекте екі нұсқаны тексеру. Бірінші бөлшекте чистовой өту бір бағытта жасалады, екіншісінде — кері бағытта. Режим, құрал және резец шығыны бірдей қалады, әйтпесе салыстырудың мәні жоғалады.

Мұндай сынақтан кейін тек өлшемге ғана қарамайды. Бірдей иық екі жағдайда да допускқа сыйуы мүмкін, бірақ қырдың мінезі жинау кезінде әртүрлі болады. Ұлғайтқыш астында бұл бірден көрінеді: бір нұсқада қыр тегіс, екіншісінде оператор кейін қолмен түсіретін жіңішке бахрома бар.

Тағы бір жиі қате — чистовой өтуді дұрыс припусксыз жасау. Егер чистовой резецке тым көп металл түссе, ол қырды тартып, шығу кезінде жыртып жібереді. Чистовой өтуде тек қалдықты алатындай, шағын әрі тұрақты припуск қалдырған дұрыс. Сонда токарлықтан кейін қолмен түзету көп жағдайда өзі-ақ жоғалады.

Әдетте мына схема жеткілікті:

• жинауға әсер ететін қырды таңдаңыз;
• оны резецтің кіріс жағы етіп белгілеңіз;
• чистовой өтуге аз ғана припуск қалдырыңыз;
• екі бірдей бөлшекте екі бағытты салыстырыңыз;
• қырды тек өлшеммен емес, ұлғайтқышпен де тексеріңіз.

Егер бағытты өзгерткеннен кейін заусенек жұмыс қырынан кетсе, сіз артық қолмен түзетуді алып тастадыңыз деген сөз. Режимдер өзгермесе де бұл жақсы нәтиже.

Чистовой өтуді қадамдап қалай баптау керек

Егер жұқа тор беттегі иық заусенексіз керек болса, бәрін бір ғана траекториямен шешуге тырыспаңыз. Черновой және чистовой өтуді бөлек жасаған дұрыс. Черновой негізгі көлемді алады, ал чистовой кейін жиі қолмен түзету пайда болатын қырдың өзін қалыптастырады.

Практикада ақау көбіне ұсақ нәрседен басталады: оператор сол подачаны, сол шығуды қалдырады да, таза қыр күтеді. Торда бұл сирек жұмыс істейді. Резец не жіңішке заусенек тартады, не жүрістің соңында қырды мыжып жібереді.

Баптау реті

1. Алдымен чистовой өтуше припуск қалдырыңыз. Әдетте аз, біркелкі қабат жеткілікті: сонда резец дайын бетке үйкелмей, металды шынымен кеседі. Егер припуск болмаса, қыр тұрақсыз шығады.

2. Черновой өтуді металл алуға ыңғайлы режимде жүргізіңіз. Подачаны әдейі тым төмен түсірмеңіз. Тым жұмсақ черновой өтүү бөлшекті қыздырып, финишке дейін қырды бұзып қояды.

3. Чистовой өтуде подачаны тек соңғы жүрісте ғана азайтыңыз. Бұл кесуді тыныштандырып, тор бетті таза қалыптастырады. Барлық режимді бірден өзгертуге болмайды: қай нәрсе заусенекті алып тастағанын сол кезде түсіну қиын.

4. Резецке қысқа әрі түсінікті шығу беріңіз. Иық қалыптастырғаннан кейін оны ұзақ сүйретпеңіз. Артық шығу ұзара берген сайын, резец соңында заусенек көтеру немесе тор бетте із қалдыру қаупі артады. Қысқа, қайталанатын қозғалыс әдетте жақсы жұмыс істейді.

5. Жақсы нәтиже шыққан соң схеманы операция картасына жазып қойыңыз. Төрт нәрсе керек: чистовой жүріс бағыты, финиш алдындағы припуск, фиништегі подача және резецтің шығу нүктесі. Бұл жазба болмаса, жақсы нәтиже келесі ауысымға дейін ғана сақталады.

Жақсы баптаудың белгісі мынау: оператор бірінші және оныншы бөлшекте бірдей қыр алады, ал токарьлықтан кейінгі қолмен түзету қажет болмайды. Егер алғашқы бөлшектер таза болып, кейін қыр қайтадан түкшеленсе, жаңа бағытты емес, резецтің тозуын немесе нақты подачаның ауытқуын іздеңіз.

Қарапайым тексеріс үшін кәдімгі партиядан бір бөлшек жеткілікті. Бірдей припускпен, бірақ соңғы жүрісте әртүрлі подачамен екі чистовой өту жасаңыз да, қырды ұлғайтқышпен салыстырыңыз. Мұндай тест бірнеше минут қана алады, ал режимдер туралы таласты тез жабады.

Нақты жиналатын бөлшектен мысал

Жақсы мысал — құрылыс техникасының торабындағы вал. Онда втулка отырғызылар алдында шамамен 0,8 мм ені бар жұқа тор иығы болады. Сызба бойынша бәрі қарапайым: диаметр ұсталуы керек, тор беті таза болуы керек, ал қыр жинауға кедергі жасамауы тиіс. Станокта бөлшек қалыпты көрінді, бірақ жинауда мәселе бар екені бірден байқалды.

Микрометр бойынша өлшем допускқа сыйды. Иық ұзындығы да ауытқымады. Бірақ қыр втулкаға отырғызу кезінде ілініп, жинаушы оны бірден сезді: бөлшек түзу емес, сәл басылып кірді.

Әдетте мұндайда пластина тозған, діріл бар немесе чистовой өтуше припуск тым үлкен деп ойлайды. Бұл жолы себеп қарапайым болды. Құрал дәл кейін жинауда жұмыс істейтін қырдың үстінде металдан шығып, өте жіңішке заусенек қалдырды.

Сырт көзге ол онша байқалмайды. Саусақпен сезуге болады, ал өлшеу құралы оны көрсетпейді. Сол себепті слесарь әр бөлшектен кейін қырды ұсақ абразивпен қолмен түсіріп, втулка тығылмай отыруын қамтамасыз етті.

Чистовой өтуді кері бағытқа бұрған кезде жағдай өзгерді. Құралды осы қырдан кіргізіп, иықтың қауіпсіз жағында шығатындай жүргізді. Кесу режимін өзгертпеді, пластинаны ауыстырмады, подачаны да сол күйінде қалдырды.

Қайта өңдеуден кейін диаметрді, ұзындықты және биілуді тағы тексерді. Өлшем сол қалпында қалды. Бірақ қыр қарсы бөлшекті ілмейтін болды, втулка орнына артық күшсіз отырды.

Мұндайда ең пайдалысы — мәселе жаңа оснасткасыз және ұзақ қайта баптаусыз шешіледі. Тек чистовой өтудің бағытын өзгертті. Учаске үшін бұл түсінікті нәтиже берді: слесарь енді қырды қолмен түсірмейтін болды, ал жинау бірқалыпты әрі жылдамырақ жүрді.

Жұқа тор беттегі иық бар бөлшектерде бұл жиі кездеседі. Егер өлшем ұсталып, ал қыр бәрібір кедергі жасаса, өлшеу картасындағы сандарға ғана емес, құралдың металдан шығу траекториясына да қараған жөн.

Қолмен түзетуді қайтаратын қателер

Бір рет таза қыр алғанның өзінде, келесі бөлшекте нәтижені оңай бұзып алуға болады. Жұқа иықта ұсақ нәрсе бәрін шешеді: резец қайда барады, қанша металл алады және оның ұшы қандай күйде.

Жиі қате — подачаны және өту бағытын бірден өзгерту. Сонда заусенекті нақты не алып тастағаны, ал не қайта әкелгені түсініксіз болып қалады. Егер токарлықтағы өтудің жаңа бағытын тексеріп жатсаңыз, кемінде 3-5 бөлшек бойы подача, тереңдік және құралдың шығынын бұрынғы күйінде қалдырыңыз.

Екінші қате — бүкіл припускты бір ғана чистовой өтуде алу. Қарапайым торда бұл кейде өтеді, бірақ жұқа тор беттегі иық заусенексіз сирек осылай алынады. Резец тым көп металл алса, шығуда металл қырды көбірек тартады да, бөлшекте қайтадан жұқа, бірақ қатты заусенек пайда болады.

Финалдық өтуге аз, біркелкі припуск қалдырған дұрыс. Сонда резец қыспай, кеседі. Көп жағдайда дәл осындай қарапайым қадамнан кейін токарьлықтан кейінгі қолмен түзету өзінен-өзі жоғалады.

Тағы бір қате — ұшының радиусын тым үлкейту. Қағаз жүзінде ол бетті тегіс етеді, бірақ тар иықта қырға қажеттен артық қысым түсіреді. Нәтижесінде тор бет әдемі көрінеді, ал бөлшек қыры саусаққа ілініп, жинауға кедергі жасайды.

Бұл тірек торы бар қарапайым бөлшекте жақсы көрінеді. Бірінші деталь қиындықсыз жиналды, оператор ештеңе өзгертпеді, бірақ кейін "тазалау үшін" радиусы үлкенірек резец қойды. Өлшем допускта қалды, ал бөлшек қырындағы заусенек қайтадан абразив тасын алуға мәжбүр етті.

Ең қымбат қате — бірінші сәтті бөлшекке сеніп, резецтің тозуын қарамау. 10-20 бөлшектен кейін қыр басқаша кеседі. Өту бағыты сол күйі қалады, бірақ металдан шығу дөрекіленіп, иыққа қайтадан қолмен түзету керек болады.

Қысқа тексеру тәртібін ұстанған пайдалы:

• екі параметрді бірден өзгертпеңіз;
• барлық припускты бір чистовой өтуге қалдырмаңыз;
• үлкен радиусты қырға сынамай тұрып қоймаңыз;
• бірінші тұрақты сериядан кейін резец күйін тексеріңіз.

Егер заусенек қайта шықса, маршрутқа қолмен түзетуді бірден қоспаңыз. Алдымен соңғы жұмыс істеген өту схемасын қайтарып, қатарынан екі-үш бөлшекті салыстырыңыз. Әдетте себеп ойлағаннан тез табылады.

Станок қасындағы жедел тексерістер

Егер жұқа тор беттегі иық заусенексіз керек болса, соңғы бақылауды күтпеңіз. Оператор нәтижені фиништен кейін бірден, бөлшек әлі станокта тұрған кезде-ақ түсіне алады. Бұл бір минуттан аз уақыт алады, ал кейін қолмен түзетуді маршрутқа қайта қоспайсыз.

Ең қарапайым тексеріс — тырнақты қыр бойымен емес, дәл көлденең жүргізу. Егер тырнақ ілініп қалса, көзбен анық көрінбесе де, қырда заусенек бар деген сөз. Бұл тәсіл дөрекілеу, бірақ цех үшін шамның астындағы тез қарағаннан адалырақ.

Бөлшекті жоңқаның арасында немесе майлы қабықта қарауға болмайды. Өңдеуден кейін ұсақ заусенек көбіне майдың астында жасырынады, ал кейін жуудан соң ғана көрінеді. Сондықтан партиядан бір бөлшекті бірден жуып, қырын таза күйінде тексерген пайдалы. Көбіне дәл жуудан кейін токарлықтағы өту бағытын ауыстыру көмектесті ме, әлде мәселе жай ғана көзге аз көрінетін болды ма — соны байқауға болады.

Серияда тек алғашқы сәтті бөлшекке сенбеңіз. Бірінші мен оныншыны салыстырыңыз. Егер оныншы бөлшектегі қыр нашар болса, себеп көбіне бағдарламада емес, ұсақ нәрселерде: құрал отырды, материал жабысты, СОЖ беруі өзгерді немесе прутоктың басқа партиясы келді. Жинау үшін бұл жағымсыз жағдай: алдымен бәрі қалыпты көрінеді, кейін бөлшек қырындағы заусенек қайтадан отырғызуға кедергі жасайды.

Станок қасында қысқа белгі жүргізіп отырған ыңғайлы:

• тырнақ қай бөлшекте ілікті
• заусенек қай жақтан шықты
• бұл қай құралдан кейін болды
• жуудан кейін мәселе көріне ме

Мұндай белгілер қайталануды тез көрсетеді. Егер заусенек әр жолы бір нүктеде қайталанса, себеп көбіне кездейсоқ емес, тұрақты болады. Онда бір параметрді түзету немесе тор беттегі чистовой өтудің жағын ауыстыру әлдеқайда оңай, бақылаумен дауласып, кейін қырды қолмен түсіргеннен гөрі.

Тағы бір практикалық бағдар — үлкейткішпен мінсіздікті іздемей, жинауға әсер ететін нәрсені тексеру. Егер қыр тырнаққа ілінбесе, қарсы бөлшекте із қалдырмаса және бірінші бөлшектен оныншыға дейін өзгермесе, процесс дұрыс ұстап тұр деген сөз. Сериялық жұмыс үшін көбіне осы жеткілікті.

Әрі қарай не істеу керек

Жақсы нәтижені "наладчиктің есінде" қалдырмаңыз. Егер жұқа тор беттегі иық заусенексіз тұрақты шығатын өту тапсаңыз, оны бірден қысқа протоколға бекітіп қойыңыз. Әйтпесе бір аптадан кейін немесе құрал ауысқан соң қолмен түзету қайта келеді.

Протоколға тек қырға шынымен әсер ететін нәрселерді енгізген дұрыс:

• дайындаманың материалы мен қаттылығы
• иық өлшемі және қыр бойынша допуск
• чистовой өту бағыты
• подача, жылдамдық және чистовойға қалдырылған припуск
• пластина маркасы, ұшының радиусы және құрал күйі

Әдетте бұл нәтижені жорамалсыз қайталауға жетеді. Өңдеуден кейінгі қырдың фотосы да пайдалы: бір ғана дұрыс фото ұзақ журнал сипаттамасынан көп уақыт үнемдейді.

Келесі қадам — қолмен түзетусіз сынақ сериясы. 2-3 бөлшекпен қорытынды жасамаңыз. Құралдың тозуы, қызуы және дайындамадағы ауытқу көрінетін шағын партияны жүргізген дұрыс. Көптеген цехтар үшін 20-50 даналық серия жеткілікті. Соңғы бөлшектерде де қыр таза қалса, баптау тек ауысым басында ғана емес, бүкіл серия бойы ұстап тұр деген сөз.

Сосын бөлшектерді тек станок қасында емес, нақты жинауда да тексеріңіз. Кейде қыр ұлғайтқыш астында қалыпты көрінеді, бірақ отырғызу кезінде көрші элементке ілініп, қисайып кетеді немесе тығыздағышта із қалдырады. Егер жинау қиюсыз, тегістеусіз және абразивпен артық жанасусыз өтсе, бұл — жұмыс істейтін нәтиже.

Егер өту бағытын ауыстырғаннан кейін де мәселе сақталса, себеп көбіне бір режимнен кеңірек болады. Кейде қаттылықтың жеткіліксіздігі, пластинаның сәйкес келмейтін геометриясы, дайындаманың биілуі немесе станоктың өзі қажет қайталануды бермейді. Ондайда тапсырманы тұтас талдап, тағы бір қолмен операция қоспаған дұрыс.

Егер осындай бөлшектерге станокты, оснастканы таңдап, процесті іске қосу керек болса, бұл мәселені EAST CNC-мен талқылауға болады. Компания CNC токарьлық станоктарымен жұмыс істейді және шешім таңдаудан бастап іске қосу мен сервиске дейін бүкіл циклде көмектеседі. Жинауға әсер ететін қыр үшін бұл көбіне айлар бойғы қолмен түзетуден жылдамырақ әрі арзанырақ.