Терең тесіктерді бұрғылау: диаметрлерді ауыстыру тәртібі

Түйісте сатылы із қайдан пайда болады

Диаметрлер түйіскен жерде сатылы із өзінен-өзі сирек пайда болады. Әдетте ол құрал бағытынан айрылып, ауысу кромкасы оны жанға тартып жіберетін қысқа сәтте пайда болады. Ось сәл ығысса болды, түйіскен жерде көзге түсетін із қалады.

Бірінші себеп қарапайым: құрал ауысу кромкасына ілінеді. Егер бір бөлік уже өңделіп, ал қасында әлі кедір-бұдыр қалса, түйіскен жерде өткір қыр пайда болады. Ұзын бұрғы немесе жону құралы сол жерге жеткенде, қыр оны бір жаққа тартады. Ығысу аз болуы мүмкін, бірақ терең тесікте тіпті ондық миллиметрлердің өзі тез байқалады.

Кейін тіректің жоғалуы әсер етеді. Тар диаметрде қабырғалар ұзын бұрғыны ішінара бағыттап тұрады. Кесу бөлігі кеңірек аймаққа шыққан сәтте, мұндай тірек іс жүзінде қалмайды. Құрал бұрынғыдай сенімді жүрмей, аздап «қалқып» кетуі мүмкін. Егер сол сәтте беріліс тым жоғары болса, түйіскен жерде тегіс өтудің орнына сатылы із қалады.

Жоңқа да нәтижені жиі бұзады. Терең тесікте оған онсыз да орын тар, ал тар участок шығуды одан сайын қиындатады. Жоңқа жиналып, қабырғаға үйкеліп, бұрғыны жанға итере бастайды. Содан кейін құрал келесі диаметрге бастаған осьпен емес, басқа бағытпен кіреді.

Аз байқалатын тағы бір себеп бар: дөрекі қаралқы өтім. Егер ол толқын, сызат немесе аздап конус қалдырса, кейін түйіс сол ақауды қайталайды. Тазалық құралы пішінді әрдайым толық түзете бермейді. Көбіне ол бұрын пайда болған қатені тек айқынырақ көрсетеді.

Практикада бұл былай көрінеді: алдымен тесік түзу келеді, кейін диаметрлер ауысқан жерде белдеу пайда болады, ал одан кейін ось сәл ауытқиды. Бөлшек үшін бұл ұсақ нәрсе сияқты көрінгенімен, подшипник, төлке немесе отырғызу орны үшін мұндай түйіс қосымша өңдеусіз жарамауы мүмкін.

Әдетте мәселе үш себептің қосылуынан туады: түйіскен жердегі кромка, тіректің жоғалуы және жоңқаның нашар шығуы. Осы үшеудің кемі екеуі қабаттасса, сатылы із өте тез пайда болады.

Жұмысты бастамас бұрын нені тексеру керек

Егер ось жұмыстың басында-ақ ауытқыса, диаметрлерді ауыстырудың дұрыс реті кейін оны құтқармайды. Бірінші деталь алдында бірнеше қарапайым нәрсені қарап шығу керек. Бұл көп уақыт алмайды, бірақ көбіне себепті кесу басталмай тұрып-ақ жояды.

Алдымен сызба мен өңдеу картасын салыстырыңыз. Тек жалпы тереңдікке емес, әр учаскенің ұзындығына және диаметр ауысатын нүктеге де қараңыз. Ауысу орнындағы 0,5-1 мм қате де айқын сатылы із береді. Мәселе көбіне өлшеу базасының әртүрлі болуынан басталады. Егер сызбада тереңдік торецтен берілсе, ал станокта нөл басқа беттен қойылса, құрал дәл болса да түйіс ығысады.

Содан кейін бүкіл тізбектің соғуын тексеріңіз: бұрғының, патронның және оправканың. Тек хвостовиктен өлшеу жеткіліксіз. Ең маңыздысы — кесуші бөліктегі соғу, өйткені дәл сол материал ішінде бұрғыны ауытқытады. Терең тесікте тіпті аз ғана айырма тез жиналып қалады.

Құралдың шығыңқысымен шамадан тыс ойнамаңыз. Тереңдікке және қауіпсіз кіруге жететіндей ғана шығарып қойыңыз. Артық 20-30 мм қаттылықты едәуір төмендетеді. Сонымен бірге бөлшек қысуын да тексеріңіз. Егер корпус немесе дайындама жүктемеде сәл қозғалып кетсе, бұрғы жұмсағырақ траекториямен жүреді.

Іске қоспай тұрып төрт нәрсені қысқа ғана тексеру жеткілікті: әр тереңдік қай базаға байланған, диаметр ауысуы қай жерде басталып, қай жерде аяқталады, құралдың шығынын қысқартуға бола ма және қысқыш осьтік жүктемені жылжымай ұстай ма.

СОЖ-ды бөлек қараңыз. Ол тек кесу аймағына жетіп қана қоймай, жоңқаны үнемі сыртқа шығарып отыруы керек. Егер жоңқа тереңдікте жиналса, бұрғы үйкеліп, қызады да, осьті бір жаққа тарта бастайды. Серия алдында СОЖ берілісін, арналардың тазалығын және сынама өтудегі жоңқаның нақты шығуын тексерген дұрыс. Егер жоңқа үзіліп шығатын болса немесе қарайып кетсе, оныншы детальдан кейін емес, бірден тоқтаған жөн.

Диаметрлерді ауыстыру ретін қалай таңдау керек

Егер бөлшекте бірнеше диаметр болса, ең үлкенінен бастамаңыз. Терең тесік үшін бұл көбіне дұрыс емес шешім: тірек әлсіз болады, ось ауытқиды, ал түйіскен жерде сатылы із қалады. Алдымен тесіктің ең тар әрі ең терең жерінде базалық осьті қалыптастырған сенімдірек.

Логикасы қарапайым. Ең кіші диаметр толық тереңдікке дейін өтеді де, келесі барлық операцияларға бағыт береді. Одан кейін әр үлкен диаметр тек өз ұзындығына дейін ғана ашылады, одан әрі емес. Сонда құрал жанға аз тартады, ал бөліктер арасындағы ауысу таза шығады.

Егер бөлшекте 12, 18 және 24 мм диаметрлер болса, қауіпсізірек жол мынадай:

1. 12 мм-ді толық тереңдікке дейін өңдеу.
2. 18 мм-ді тек өз есептелген ұзындығына дейін ашу.
3. 24 мм-ді тек қысқа кіреберіс учаскесінде орындау.
4. Түйіскен жерде аздаған қор қалдырып, оны соңғы тазалық өтім алдында алып тастау.

Өлшемді секіріп өту жиі қиындық туғызады. Егер 12 мм-ден бірден 24 мм-ге өтсеңіз, кромкаға түсетін жүктеме артады, құрал материалды қаттырақ іліп кетеді, ал ауысу иіні дөрекі болады. Көрші өлшемдермен біртіндеп өту анағұрлым тыныш жұмыс істейді: әр келесі құрал қалыпты қабатты алады да, бұрын берілген осьті аз бұзады.

Диаметрлер түйісін қаралқы өтімде бірден нөлге түсірмеген дұрыс. Кішкене қор қалдырып, оны соңында жойған жеңілірек. Сонда тазалық құралы қалдықты бір тегіс өтумен алып тастайды да, бұрынғы ығысуды түзетуге тырыспайды.

ЧПУ токарлық станоктарында мұндай тәсіл ерекше ыңғайлы: әр учаскенің ұзындығын алдын ала беріп, диаметрі енді қажет емес жерге құралды жібермейсіз. Қағазда маршрут ұзындау көрінгенімен, іс жүзінде ол көбіне түзету мен тексеруге кететін уақытты үнемдейді.

Өтімдердің қадамдық реті

Терең тесіктерді өңдегенде операциялар реті геометрияға бұрғының өзінен кем әсер етпейді. Егер бірден үлкен диаметрді ашсаңыз, құралдың осьтен ауытқуы оңайырақ, ал түйіскен жерде кейін байқалар із қалады.

Әдетте қысқа бағыттаушы кірістен бастап, толық тереңдікке өтеді де, кейін келесі сатыларды ұзындығы бойынша ашады. Мұндай рет осьті жақсырақ ұстап, ауысу кезіндегі ығысу қаупін азайтады.

1. Алдымен қысқа центрлеуші кіріс жасаңыз. Әдетте бірнеше миллиметр осьті беруге және бастапқы ауытқуды жоюға жеткілікті. Тұтқыр материалда бұл кірісті тым терең жасамаған жөн: ол да қате беруі мүмкін.
2. Содан кейін пилоттық немесе бірінші жұмыс диаметрін толық тереңдікке дейін өтіңіз. Дәл сол келесі өңдеудің траекториясын анықтайды.
3. Кейін келесі диаметрді тек сызбада керек ұзындыққа дейін ғана ашыңыз. Бір ұзын жүріспен бірден барлық қорды алуға тырыспаңыз.
4. Қалған сатыларға да осы тәртіпті қайталаңыз. Соңында өтулерді ұқыпты тазалап, құрал кірген ізді жойып, сатылы із қалдырмаңыз.

Практикада схема қарапайым: алдымен қысқа кіріспен осьті береді, кейін ең терең өтімді кіші диаметрмен жүргізеді, одан соң ортаңғы сатыны, содан кейін ғана үстіңгісін ашады. Керісінше емес.

Өтудің өзіне пайдалы бір тәсіл бар. Құрал бұрыннан бұрғыланған басқа диаметр аймағына жақындағанда, соңғы бірнеше миллиметрде берілісті аздап төмендеткен жақсы. Сонда кромка шекараны жұмсақ кесіп өтеді де, ауысу таза шығады.

Егер бірінші детальдан кейін ауытқу немесе түйіскен жерде жеңіл белдеу көрінсе, бірден бүкіл маршрутты өзгертуге асықпаңыз. Алдымен үлкен сатаны тым ерте ашып жатқан жоқсыз ба және өтулер арасында жоңқа жеткілікті шығып жатыр ма — соны тексеріңіз.

Осьті қалай ұстап тұруға болады

Ось орта тұста емес, құрал алғашқы бүйірлік соққыны алған сәтте ауытқиды. Көбіне бұл артық шығыңқы, тұтқыр жоңқа және жаңа сатыға күрт кіру салдарынан болады. Осы себептерді азайтсаңыз, тесік әлдеқайда түзу өтеді.

Ең қарапайымынан бастаңыз: құралда тек қажет шығыңқыны қалдырыңыз. Әр артық миллиметр бұрғыны жұмсартады. Терең тесікте бұл бірден сезіледі: құрал серпіліп, кейін осьті ауыстырады. Егер бөлшек пен оснастка мүмкіндік берсе, «қалай болса солай» ұзын шығыңқымен жұмыс істегенше, қысқышты ауыстырған немесе ұстағышты өзгерткен дұрыс.

Жаңа сатыға кіргенде берілісті бірден үдете салмаңыз. Дәл сол сәтте кромкалар әлі тұрақтанып үлгермейді, ал жүктеме уже өзгереді. Осыдан бұрғы жанға тартып, түйіскен жерде кейін ығысуды көруге болады. Әдетте тыныш кіру көмектеседі: алғашқы миллиметрлерді жұмсағырақ өтіп, содан кейін жұмыс берілісіне қайту.

Егер жоңқа қиын шықса, өтімді кез келген бағамен соңына дейін соза бермеңіз. Аралық шығарып, жоңқаны тазартып, сол осьпен қайта кірген дұрыс. Бұл әсіресе жоңқа канавкаларға тез тығылатын тұтқыр болаттарда пайдалы. Бір қосымша шығу секундтарды ғана алады, бірақ көбіне бөлшек пен құралды сақтап қалады.

СОЖ-ды да қадағалаңыз. Ол кесу аймағына тура түсуі керек, жай ғана жанынан ақпауға тиіс. Ағын мүлт кетсе, кромка қызады, жоңқа нашар үзіледі, ал бұрғы жеңілірек жол іздей бастайды. Ұзын тесіктерде мұны дыбыстан да байқайсыз: кесу ауырлады, жоңқа қараңғыланды.

Ауытқудың ерте белгілері әдетте бірден білінеді. Кесу дыбысы біркелкі болмайды, жоңқа сол және оң канавкадан әртүрлі шығады, режим өзгермесе де шпиндель жүктемесі өседі, ал кіреберісте немесе ауысу жерінде бір жағынан жылтыр із пайда болады. Осындай белгілердің бірі бірінші детальда-ақ көрінсе, режимді сол сәтте түзеткен жөн.

Үш диаметрі бар корпусқа мысал

Егер корпуста бір осьтік тесік жасап, онда үш аймақ болса, өтімдер реті бұрғының ауытқуына да, өтудің тазалығына да тікелей әсер етеді. Қарапайым мысал алайық: 8 мм — 120 мм тереңдікке, одан кейін 12 мм — 70 мм-ге, ал 18 мм — кіреберіс жағынан 25 мм-ге. Мұндай бөлшекте қате көбіне соңында емес, базалық осьті дұрыс емес құралмен берген алғашқы сәтте пайда болады.

Бұл схема үшін алдымен 8 мм тесікті толық 120 мм тереңдікке алу керек. Дәл осы диаметр бүкіл әрі қарайғы өңдеуге ось береді. Ұзын әрі жіңішке құрал ауытқуға ең бейім, сондықтан оған таза, әлі ашылмаған кіріс аймағы қажет.

Жұмыс реті мынадай:

1. 8 мм-ді толық 120 мм тереңдікке қалыптастыру.
2. 12 мм-ді өз аймағына ғана, 70 мм-ге дейін ашу.
3. 18 мм-ді тек алғашқы 25 мм-де өңдеу.
4. 8 бен 12 мм арасындағы түйісті бөлек қысқа өтіммен тазалау.

Соңғы қадамды жиі өткізіп жібереді, бірақ ол дұрыс емес. 12 мм-дің негізгі өтімінен кейін түйіскен жерде металдың жұқа белдеуі қалып қоюы мүмкін. Сырттай ол сатылы із сияқты көрінеді, шын мәнінде бұл құралдың шығу ізі немесе ашудан қалған аз ғана қалдық. Түйіс тереңдігіне қысқа әрі қатты өтім жасау оны ұзын бұрғымен бүкіл ұзындықта қайта өтуден әлдеқайда жақсы алып тастайды.

Мұндай реттілік бір себеппен жақсы жұмыс істейді: әр келесі құрал бұрын берілген осьпен жүреді, оны қайтадан жасап жатпайды. 12 мм диаметрі тек ортаңғы бөлікті кеңейтеді де, 8 мм-дің алыс бөлігіне дерлік әсер етпейді. 18 мм диаметрі бар болғаны 25 мм жұмыс істегендіктен, кіріс бөлігі соос болса, оның ауытқу қаупі аз.

Егер керісінше істеп, мысалы, 12 мм немесе 18 мм-ден бастасаңыз, кіреберіс бөлік ертерек кеңейеді. Сонда 8 мм бұрғы кіреберістегі бағыттаушының бір бөлігін жоғалтады, өз орнын іздей бастайды да, осьті ауыстыруы мүмкін. Сырт көзге бұл ұсақ нәрсе сияқты, бірақ 8 бен 12 мм түйісінде кейін айқын сатылы із, кейде қабырға бойындағы соғу ізі де қалады.

Алғашқы деталь үшін тек тереңдікті емес, 8-12 мм өтпесін де тексерген пайдалы. Егер иық тегіс, белдеусіз және ығысусыз шықса, реттілік дұрыс таңдалған.

Қай жерде жиі қателеседі

Ең жиі қате — бір өтімді үнемдеу үшін бірден үлкен диаметрден бастау. Қысқа тесікке мұндай тәсіл кейде өтеді, бірақ терең арнада бұрғыны тез ауытқытады. Содан кейін кейінгі барлық құралдар already ығысқан осьпен жүреді де, түйіскен жерде сатылы із пайда болады.

Екінші қате — аралық өлшемді өткізіп жіберу, егер ауысу тым үлкен болса. Диаметрлер айырмасы айқын болғанда, кромкаларға түсетін жүктеме біркелкі болмайды. Құрал бір жағымен көбірек үйкеліп, қызады да, бағытты нашар ұстайды. Соның салдарынан кіші диаметр ауытқиды, ал келесі өлшемге өткенде белдеу қалады, оны бөлек түзетусіз алып тастау қиын.

Тағы бір жиі қателік — қаралқы өтімнен кейін түйісті сол күйі қалдыру. Қаралқы құрал ауысуда аздаған конус, сызат немесе қылшық қалдыруы мүмкін. Егер тазалық өтімі бұл аймақты жаппаса, кіреберістегі диаметр қалыпты болса да сатылы із қалады.

Бақылауда да қателеседі. Оператор кіреберістегі диаметрге қарайды, кейде екінші өлшемді тексереді, бірақ сатылы тереңдікті өлшемейді және ішіндегі ось ауытқуын байқамайды. Құрастыру үшін бұл жаман сценарий: бөлшек жедел бақылаудан өтіп кетіп, кейін торапқа орнатқанда қыстырылып қалуы мүмкін.

Әдетте мәселені мына белгілер көрсетеді: жоңқа алғашқы терең өтімнің өзінде біркелкі шықпайды, құрал диаметр ауысуында айқын қызады, калибр кіреберістен өтеді де, тереңіректе ілінеді, ал расточкадан немесе разверткадан кейін де сатылы із толық жоғалмайды. Осындай белгілердің бірі бірінші детальда-ақ көрінсе, аралық диаметрді қайта енгізіп, түйіс бойынша тазалық өтімін қосып, ауысу тереңдігін қайта тексерген дұрыс.

Бірінші детальдан кейінгі жылдам тексеру

Бірінші детальдан кейін бірден бүкіл партияны іске қоспаңыз. 10-15 минутта ось ауытқып жатқан-жатпағанын, өлшем сақталып тұр ма, түйіскен жерде сатылы із өсіп жатыр ма — соны түсінуге болады.

Алдымен диаметрді бір нүктеден ғана емес, кемі үш жерден өлшеңіз: кіреберісте, орта тұсында және түбіне жақын жерде. Бұл ақауды сырттай байқалғанға дейін-ақ көрсетеді. Егер кіреберісте өлшем дәл болса, ортада үлкейіп, түбінде одан да көп ауытқыса, құрал жанға тартып тұр немесе режим тым агрессивті.

Әр диаметр бойынша нәтижені бірден жазып қойған пайдалы. Сонда тек брак фактісі емес, оның пішіні де көрінеді. Мысалы, 18,00 мм кіреберісте, 18,03 мм ортада және 18,08 мм түбінде болса, бұл өлшеу қатесінен гөрі ауытқуды көбірек білдіреді.

Әр сатының тереңдігін бөлек тексеріңіз. Тесіктің жалпы тереңдігін емес, әр диаметрдің өз ұзындығын. Ерте ауысудағы 0,2-0,3 мм қате көбіне дәл сол сатылы ізді туғызады, тіпті диаметрлердің өзі шамамен дұрыс шықса да.

Түйісті көзбен ғана қарамаған жөн. Егер мүмкіндік болса, эндоскоп немесе калибр қолданыңыз. Тесік терең болып, ауысу орны нашар көрінсе, слепок немесе сәтті алғашқы үлгімен салыстыру көмектеседі. Тіпті аз ғана белдеуді де бірден мәселе деп санаған дұрыс. Ол өзінен-өзі көбіне жоғалмайды, керісінше детальдан детальға қайталанады.

Тағы бір жылдам бағдар — жоңқа мен кесу дыбысы. Егер жоңқа қарайып, қысқарып немесе бұрынғыдай сынбайтын болса, режим өзгерген. Егер дыбыс өткірленіп, ысқырық не қысқа соққылар пайда болса, құрал өтпелі жерге осьпен кірмей жатқан болуы мүмкін.

Жақсы әдет мынадай: бірінші детальдан кейін өлшемдерді, тереңдіктерді, түйіс көрінісін және дыбысқа қатысты ескертпелерді жазып қойыңыз. Сонда екінші деталь алдында не түзету керегі анық болады: беріліс пе, өтім тәртібі ме, құрал шығыңқысы ма, әлде диаметр ауысатын нүкте ме.

Кейін не істеу керек

Егер бірінші деталь сәтті шықса, сол нәтижені бірден операция картасына бекіткен дұрыс. Әрекет тәртібі тек есте болса, бірнеше ауысымнан кейін әр оператор берілісті, кіріс тереңдігін немесе келесі диаметрге өту сәтін аздап өз қалауынша өзгертеді. Содан ось ауытқуы мен түйіскен жердегі сатылы із қайта оралады.

Картада тек өтім ретін ғана емес, көбіне ұмытыла беретін ұсақ нәрселерді де жазып қойған жөн: алдымен қай бұрғымен кіру керек, бақылауды қай жерде жасау керек, құралды қашан шығару керек және қандай белгілерде процесті тоқтату керек. Диаметрлер мен тереңдіктердің ретін, әр өтімге арналған айналу жиілігі мен берілісті, СОЖ беру тәсілін және ось пен түйіс бойынша рұқсат етілетін ауытқуды бекітіп қою жеткілікті.

Бұрғыны немесе ұстатқышты ауыстырғаннан кейін сынаманы қайта жасаған дұрыс. Артикулы бірдей болса да, жаңа құрал соғу, отырғызу тозуы немесе кромка геометриясының сәл өзгешелігіне байланысты басқа мінез көрсетуі мүмкін. Қағаз жүзінде жиынтық бірдей, ал іс жүзінде айырмашылық бірінші детальда-ақ айқын ауытқу беруі мүмкін.

Жаңа бөлшекті іске қосқанда «өткен партиядағыдай» режиммен бірден бастауға болмайды. Әуелі станоктың мұндай шығыңқыны ұстайтынын, қысқыштың қаттылығы жеткілікті екенін және СОЖ тұрақты жүретінін тексеріңіз. Салқындатудың әлсіз берілуі бүкіл процесті тез бұзады: жоңқа уақытында шықпайды, бұрғы ауытқиды, ал өтуде кейін алып тастау қиын із қалады.

Жақсы әдет — бірінші жарамды детальдан кейін сол режиммен тағы бір тексеру деталь жасау. Егер екеуі де ось пен түйіс бойынша сәйкес келсе, процесті тұрақты деуге болады. Егер екіншісі ауытқыса, себепті бірден іздеген дұрыс: құралда ма, қысуда ма, СОЖ-да ма, әлде торап қаттылығында ма.

Мәселе режимнен емес, жабдықтың мүмкіндігінен туындаса, станок пен оснастканың өзін қайта қарау керек. EAST CNC Қазақстанда Taizhou Eastern CNC Technology Co., Ltd. ресми өкілі ретінде жұмыс істейді және метал өңдеу міндеттеріне арналған станоктарды таңдауға, іске қосуға және сервистік қызмет көрсетуге көмектеседі. Бұл әсіресе бөлшекте ұзын арна, бірнеше диаметр және бракты түзетуге дерлік мүмкіндік жоқ жағдайларда өте орынды.