Операциялар аралык форма контролу: серияны өз убагында кантип сактап калуу

Серия кайдан баштап жылат

Серия биринчи деталда эле бузулбайт. Көп учурда баары жай башталат: онунчу же жыйырманчы бөлүктөн кийин өлчөм дагы эле кармалып турат, ал эми форма акырындык менен жылып баштайт. Токардык операцияда бул конустуулук, овалдуулук, кайра орноткондон кийинки тебилүү же бүтүрүүчү өткөөлдөн кийин геометриянын өзгөрүшү аркылуу билинет.

Көйгөй бир жолку мүчүлүштүк маршруттун ортосунда бат эле көбөйүп кетет. Оператор циклди уланта берет, станок түз иштей берет, деталдар идишке жыйнала берет, ал эми четтөө партиянын ичинде жашай берет. Эгер аны акыркы ОТКда гана байкашса, суроо бир деталда эмес, дароо ондогон деталда чыгат.

Көп учурда серия төмөнкү себептерден жылып кетет:

• инструмент күтүлгөндөн бат эскирет;
• бекитүү кайра жөндөөнүн же жаактарды тазалоонун кийин өзгөрөт;
• деталь ысып, муздагандан кийин башка форма берет;
• кийинки операциядагы база катаны оңдобой, кайра кайталайт.

Эң жагымсыз учур — өлчөм дагы эле допускта, ал эми форма жок болуп калган учурда. Журнал боюнча баары тынч көрүнөт, бирок кийинки операцияда деталь өзүн башкача алып жүрө баштайт.

Ыкчам өлчөө эмнени кармайт

Эң кымбат көйгөйлөр сейрек учурда акырында чыгат. Көбүнчө деталь эртерээк "жыла" баштайт, өлчөм дагы деле сакталса да, форма бурулуп кетет.

Кара иштетүүдөн кийин көбүнчө конустуулук чыгат. Диаметр уч жагында дагы нормалдуу көрүнөт, бирок башы менен аягындагы айырма буга чейин эле бүтүрүүчү өткөөл кошумча материал алып салмайынча абалды оңдобой турганын көрсөтөт. Дал ошол учурда жасалган бир өлчөө көйгөйдүн кайдан чыкканын түшүнүүгө жардам берет: берүү, детальдын катуулугу, инструменттин чыгышы же кесүү режими.

Овалдуулук да акыркы ОТКда эмес, түз эле бекиткенден жана ысыгандан кийин жакшы кармалат. Бул жука дубалдуу деталдар менен втулкалар үчүн кадимки көрүнүш. Деталь патрондон чыкты, муздады, жана айлана тегерек бойдон эмес, бир аз "жумуртка" болуп калды. Эгер муну маршруттун ортосунда байкасаңыз, кысуунун күчүн, өткөөлдөрдүн тартибин өзгөртсөңүз же кийинки операциядан мурун деталды муздатууга убакыт берсеңиз болот.

Кайра орноткондон кийин көп учурда тебилүү пайда болот. Станокто баары түз көрүнгөн, бирок жаңы база жылыш берди, ошондо октук сиз күткөн жерде эмес болуп калат. Деталды ушундай операциядан кийин ыкчам көзөмөлдөө көп убакыт үнөмдөйт, анткени андан ары ката гана топтоло берет.

Дагы бир кеңири кездешкен учур — тегиздиктин же отургузуу бетинин жылышы. Бул кийин подшипник, капкак же фланец менен жыйналчу деталдарда өзгөчө жагымсыз. Өлчөм допускта калышы мүмкүн, бирок контакт бет жакшы иштебей калат. Анан серия жыйноодон кайра кайтып келет, күнөөлүүнү издөө дагы узарып кетет.

Межоперациялык форма контролу инструменттин эскиришинен чыккан кайталанма жылышты да жакшы кармайт. Адатта бул бир деталда эмес, удаалаш бир нечесинде көрүнөт. Биринчиси дагы өтөт, экинчиси чектөөгө келет, үчүнчүсү болсо чыгып кетет. Эгер маршруттун ортосун белгилүү аралык менен өлчөсөңүз, мисалы ар бешинчи же онунчу деталды, эскириш бүтүндөй партияны бузуп бүтө электе байкалат.

Практикада ыкчам өлчөө дефект сериялык түрдө өсүп жаткан жерде керек. Эгер бир эле жылыш окшош кадам менен кайталана берсе, маселе дээрлик дайыма процессте эле жатат, акыркы текшерүүдө эмес.

Качан контроль чекитин коюу керек

Контроль чекити "кайсы жерде ыңгайлуу болсо" ошол жакка эмес, зыян кымбаттай баштаган жерде коюлат. Эгер операциядан кийин деталь форма боюнча катуу допускта болсо, аны дароо текшерген жакшы, акыркы ОТКны күтпөй. Ошол учурда жасалган бир ыкчам өлчөө көп учурда бүт серияны сактап калат.

Көбүнчө мындай контроль деталды дээрлик даяр абалга чейин форма берген операциядан кийин керек болот. Бул бүтүрүүчү токарлоо, расточка, жылмалоо же отургузуу бетин иштетүү болушу мүмкүн. Эгер ушул этапта цилиндрдуулук, соосдуулук же тебилүү бузулса, ката кийин гана бекемделип калат.

Өзүнчө учур — базаны алмаштыруу же кайра орнотуу. Деталь бир эле бекитүүдө турганда форманын жылышын дагы эле көзөмөлдөөгө болот. Оператор деталды көчүрүп, кысуу схемасын өзгөрткөндө же башка операцияга өткөргөндө, тобокелдик кыйла өсөт. Дал ушундай өткөөлдөн кийин өлчөө керек.

Узун циклде контроль чекити көрүнгөндөн эртерээк керек болуп калат. Эгер заготовка узак иштетилип, металл мурда эле алынган болсо, аны жоготуу өзгөчө өкүнүчтүү. Маршруттун ортосунда токтоп, форманы текшерип, процесс допустан чыгып кетпедиби — ошону түшүнүү алда канча арзан.

Межоперациялык форма контролу дээрлик ар дайым актала турган учурлар бар:

• форма боюнча катуу допусктагы операциядан кийин
• база алмашкандан же деталь кайра орнотулгандан кийин
• узун циклде, заготовка убакыт жана материал боюнча кымбаттап кеткенде
• жаңы наладканын башында, процесс али турукташып бүтө электе
• инструмент, жаактар алмашканда же кысуу кайра жөндөлгөндө

Жаңы наладканын башында онунчу же жыйырманчы деталды күтпөңүз. Биринчисин, анан дагы эки-үчүн удаалаш текшерип коюңуз. Ошондо ката майда болуп турганда кармоо жеңилирээк: инструменттин чыгышы туура эмес, ашыкча кысуу, температурадан улам өлчөмдүн жылышы.

Инструмент же жаактар алмашкандан кийин да контроль дароо керек. Оператор баарын карта боюнча койгон күндө да, жаңы инструмент башкача кесет, ал эми жаактар детальдын отурушуна бир аз таасир берет. ЧПУ токардык станоктордо мындай майда нерселер партия боюнча кайталанма дефектке тез айланып кетет.

Жакшы контроль чекити процесс дагы деле арзан токтотулуп, оңдолчу жерде турат. Эгер андан кийин сиз деталдарды жөн гана таңгактай баштасаңыз, чекит кеч коюлган болот.

Межоперациялык контролду кантип киргизүү керек

Межоперациялык форма контролун кеңири эмес, так киргизүү жакшы. Эгер баарын дароо өлчөйбүз десеңиз, участок кошумча иштен бат чарчап, текшерүүнүн пайдасына ишенбей калат. Башында серияда башкалардан мурда жылып кетчү бир гана белги тандаңыз: овалдуулук, конустуулук, тебилүү же тегиздик.

Мындай тандоо чертежге эмес, операцияга байланышы керек. Эгер токардык иштетүүдөн кийин деталда көбүнчө овалдуулук жылып кетсе, дал ошону көзөмөлдөңүз. Деталдын геометриясын көзөмөлдөө бир так максаты болгондо жакшы иштейт.

Өлчөө орду станоктун жанында болушу керек. Эгер оператор деталды цехтин ар жагына алып барып, прибор издеп, бош контролёрду күтүшү керек болсо, процессте деталды өлчөөнү экинчи сменадан баштап эле өткөрүп жиберишет. Өлчөөчү шайман, эталон жана жазуу барагы деталь операциядан түшкөн жерде турушу керек.

Жазууну да татаалдаштыруунун кереги жок. Кыска шаблон жетиштүү: убакыт, станоктун номери, детальдын номери же тандоо кадамы, форма белгиси боюнча чыныгы өлчөм, өлчөөдөн кийинки аракет. Бир текшерүүгө бир сап жетет. Узун комментарийлерди дээрлик эч ким чын жүрөктөн толтурбайт.

Текшерүү жыштыгы серияны баштаганга чейин алдын ала белгиленет. Ал процесс канчалык тез жылып кетээрине жана көрүнүктүү бракка чейин канча деталь топтолооруна жараша болот. Адатта мындай ритм жетиштүү болот:

• наладкадан кийинки биринчи деталь
• инструмент алмашкандан кийинки биринчи деталь
• серияда ар 10-чу, 20-чу же 30-чу деталь
• станок токтогондон кийин же кесүүнүн күмөндүү үнүнөн кийин пландан тышкаркы өлчөө

Бир эле аралык баарына туура келбейт. Туруктуу операцияда жыштыкты азайтса болот. Жаңы оснасткада же татаал формада алгачкы сааттарда кийин бүт партияны кайра иреттегенден көрө, көбүрөөк өлчөгөн жакшы.

Дагы башталар алдында чыгарууну ким токтоторун чечип коюу керек. Бул формалдуулук эмес. Эгер өлчөө допустан чыгып кетсе, ал эми оператор адегенде устатты издөөгө тийиш болсо, серия брак менен кошо өсө берет.

Жөнөкөй эрежени алдын ала бекитүү жакшы: контроль белгиси боюнча жылышты көргөн адам дароо чыгарууну токтотот да, наладчикти же устатты чакырат. ЧПУ токардык станоктор бар цехтер үчүн бул өзгөчө маанилүү, анткени бир нече кошумча цикл майда жылышты тез эле ондогон бирдей начар детальга айлантып коёт.

Втулкалар партиясынын мисалы

Кадимки окуя сыртынан өтө тынч көрүнөт. Токардык участок втулкалар партиясын иштетип жатат, жана диаметр боюнча баары жакшы: өлчөм кармалып турат, чачырама аз, брак көрүнбөйт. Бирок деталь акырындык менен соосдуулугун жоготуп жатат, бул башка коркунуч. Кагазда өлчөм бар, ал эми жыйноодо втулка кийин начар иштейт.

Маселе ушунда, акыркы операция мында дээрлик эч нерсе сактап калбайт. Эгер негизги база мурда жылып кетсе, бүтүрүүчү өткөөл туура геометрияны кайтарып бербейт. Ал болгону деталь мурунку өтүүдө алган катаны кылдат кайталайт.

Кадимки запускты элестетели. Наладкадан кийин оператор биринчи деталдарды жасап, өлчөмүн текшерип, серияны улантат. 10-чу деталда кимдир бирөө диаметрди гана эмес, форманы да тез өлчөйт. Ошондо жылыш көрүнөт: ички тешик менен сырткы бет керектүү соосдуулукту кармабай калган, бирок микрометр өлчөм боюнча али деле кооптуу эмес.

Мындай процесстеги деталды өлчөө көбүнчө бир нече мүнөт гана талап кылат. Партияны кийин толук иреттеп чыгуу болсо сааттарды, айрым учурларда бүт күндү жеп коёт. Межоперациялык форма контролунун маңызы да ушунда: четтөөнү ондогон бирдей детальга жайылып кетпей жатып кармоо.

Мындай учурда наладчик божомолдоп отурбайт. Ал дароо заготовканын базаланышын, жаактардын же оправканын абалын карайт, инструмент тартпайбы, люфту жокпу, биринчи деталдардан кийин коррекция жылып кетпедиби — текшерет. Кээде себеп өтө эле жөнөкөй болуп чыгат: заготовка сыноо деталындагыдай отурбаган же инструмент ысыгандан кийин күчтүүрөөк баса баштаган.

Текшерүүдөн кийин участок бүт заказды токтотуп, сменанын башынан бери чыккан ар бир втулканы бөлүп чыгууга милдеттүү эмес. Эгер жылыш эрте чекитте табылса, команда акыркы бир нече деталды кошумча текшерүүгө бөлүп, жөндөөнү оңдоп, ишти улантат. Натыйжада серия толук кайра иреттелбей эле уланат, ал эми деталдын геометриясын көзөмөлдөө формалдуулук болбой, чыныгы убакытты үнөмдөйт.

Дал ушундай деталдарда кеч байкоо менен форманы жолдо текшерип туруу адатынын айырмасы жакшы көрүнөт.

Эгер өлчөө жылышты көрсөтсө, эмне кылуу керек

Эгер өлчөө форма боюнча жылышты көрсөтсө, сменанын аягына чейин күтпөңүз жана кийинки деталь "өзүнөн өзү оңолот" деп ишенбеңиз. Чыгарууну дароо, кийинки детальга жеткирбей токтотуу керек. 10–15 мүнөттүк пауза акыркы ОТКдан кийин ондогон заготовканы кайра иреттегенден дээрлик дайыма арзаныраак.

Дароо так годныйын жана шектүүнү бөлүп коюңуз. Эсептин башталышы катары текшерүүдөн эч кандай эскертүүсүз өткөн акыркы деталь алынат. Андан кийин жана учурдагы өлчөө чейинки жасалгандардын баарын өзүнчө жыйнап, белгилеп коюу жакшы. Антпесе аларды кутулардан кайра издегенге жана жылыш кайдан башталганын талашканга туура келет.

Андан соң себепти бир сандан эмес, жыйынтыкты жылдыра алган түйүндөн издеңиз. ЧПУ токардык станоктордо маселе көбүнчө үч жерде болот:

• кысуу бошогон же деталь мурунку циклдегидей отурбай калган
• база стружка, май же майда бурр менен булганган
• инструмент эскирип калган, сынып калган же чыгышы өзгөрүп кеткен
• программадагы коррекция мындан ары форма кармай албай калган

Муну ирети менен текшериңиз. Адегенде деталды алып, кысууну жана базалык беттерди караңыз. Анан инструментти алыстан көз салбай, чыныгы жарыкта текшериңиз. Эгер сынык, жабышкан из же көрүнүктүү эскириш байкалса, инструмент менен талашпаңыз — алмаштырыңыз же режимди оңдоңуз.

Текшерүүдөн кийин жаңы деталь жасап, аны мурункусундай эле ыкма менен өлчөңүз. Ар башка ыкмаларды салыштырбаңыз, болбосо кошумча башаламандык пайда болот. Эгер биринчи деталды индикатор менен призмада өлчөгөн болсоңуз, кайра да ошондой өлчөңүз. Эгер форма температурага көз каранды болсо, детальга кабыл алууда канча күтсөңүз, ошончо убакыт муздатыңыз.

Серияны ишке кайра туруктуу натыйжадан кийин гана кайтарууга болот. Бир эле ийгиликтүү деталь жетишсиз. Эки деталь удаалаш нормалдуу геометрияны көрсөтсө, ар бир циклде кол менен түздөөнүн кереги жок болгондо, маселе чечилгенин түшүнүү кыйла тынч.

Эгер жылыш кайталанса, чыгарууну ылдамдатпаңыз жана "бул партияга" допускты кеңейтпеңиз. Жакшысы — кайра токтоп, процессти тереңирээк талдоо. Болбосо шектүү деталдар бат эле кеч байкалган бракка айланат.

Контроль жардам бербей калышына алып келген каталар

Да так межоперациялык форма контролу эгер аны жөн гана формалдуулук үчүн койсоңуз, серияны сактап калбайт. Көйгөй адатта өлчөөнүн өзүндө эмес, аны качан жана кантип жасаганда болот. Бир-эки туура эмес адат жетиштүү, жана участок акыркы ОТКга чейин брак чыгара берет.

Биринчи ката жөнөкөй: өтө кеч өлчөйт. Эгер оператор өлчөм же форма чыгып кеткенден кийин онунчу, отузунчу же элүүнчү деталды текшерсе, партия көйгөйдү мурунтан эле топтоп алган болот. Анан бүт лотту сорттоого, себепти издөөгө жана дефект кайсы операцияда пайда болгонун талашууга туура келет. Маршруттун ортосундагы бир өлчөө спордуу детальдар көбөйүп кетээрден мурда керек.

Көп учурда өлчөмгө гана карашат. Допусктагы диаметр дагы деле баары жакшы экенин билдирбейт. Втулкада же валда овалдуулукту, конустуулукту же соосдуулуктун жылышын оңой эле өткөрүп жиберүүгө болот. Натыйжада деталь аралык текшерүүдөн өтөт, ал эми жыйноодо же акыркы контролдо форма кеткендиги билинет, диаметр боюнча сан "жакшы" болгону менен.

Контроль кайда бузулат

Дагы бир кеңири ката — ысык деталды өлчөө. Иштетүүдөн кийин металл дагы деле "жүрүштө" болот, жана көрсөткүч бир нече мүнөттөн кийин боло турган абалга караганда жакшыраак же жаманураак чыгат. Эгер деталь муздашы керек болсо, ага тыныгуу бериш керек. Болбосо участок чыныгы абалга эмес, кокус санга таянып чечим кабыл алат.

Азык эмес көйгөйдү жаман жазуу да жаратат. Эгер журналда операциянын номери, станок, инструмент жана өлчөө убактысы жок болсо, маалымат дээрлик пайдасыз. Брак табылды, бирок булагын түшүнүү кыйын. Пластина алмаштыбы? Патрон бошоду беле? Наладкадан кийин инструмент жылып кеттиби? Операцияга байланбаса, бул жөн гана божомол болуп калат.

Чечимди акыркы ОТКга гана таштап коюу — кымбат адат. Акыркы контроль фактыны гана каттайт, процессти сактап калбайт. ОТК биринчи болуп формадагы жылышты көрсө, өндүрүш буга чейин материалды, станоктун убактысын жана оператордун сааттарын сарптап койгон болот.

Кыскасы, контроль беш учурда иштебей калат:

• өлчөө дефект топтолуп бүткөндөн кийин гана жасалат;
• форма эмес, өлчөм гана каралат;
• деталь иштетилгенден кийин дароо өлчөнөт, туруктуулук үчүн тыныгуу берилбейт;
• натыйжа кайсы операцияда жана кайсы инструмент менен алынганы жазылбайт;
• акыркы ОТК көйгөйдү өзү чечет деп күтүлөт.

Нормалдуу схема сыртынан кызыксыз көрүнөт, бирок жакшы иштейт: эрте текшердиңиз, өлчөмгө гана эмес, формага да карадыңыз, өлчөө булагын жаздыңыз жана жылышты дароо токтоттуңуз. Дал ушундай болгондо деталдын геометриясын көзөмөлдөө кагазды эмес, акчаны үнөмдөй баштайт.

Ишке киргизүүнүн алдындагы кыска тизме

Партияны баштаар алдында эң пайдалуу нерсе — узун нускама эмес, бир барактык кыска текшерүү. Эгер межоперациялык форма контролу алдын ала жөндөсөңүз, ал жылышты сиз дагы 3 деталды гана жоготуп жатканда кармайт, 300 эмес.

Адегенде башкалардан эрте жылып кетчү бир белги тандаңыз. Втулка үчүн бул көбүнчө овалдуулук же конустуулук, корпус үчүн отургузуунун тегиздиги, вал үчүн тебилүү болот. Баарын дароо өлчөмөңүз. Биринчи контроль бүт серия боюнча бракты эң бат тарта турган дефектти кармашы керек.

Ишке киргизердин алдында беш нерсени салыштырып коюу керек:

• Өлчөөчү каражат станоктун жанында турушу керек, ОТКнын жалпы бөлмөсүндө эмес. Эгер оператор индикатор же калибр үчүн цехтин ар жагына барышы керек болсо, текшерүү өткөрүлүп жибериле баштайт.
• Контролдун кадамын алдын ала белгилеңиз. Мисалы, биринчи деталь, андан кийин ар 10-чу же ар 20-чу. Кадамды "көз менен" эмес, тобокелдикке жараша тандашат: өлчөм же форма канчалык тез жылса, аралык ошончолук кыска болот.
• Чынжыр боюнча макулдашуу күтпөстөн чыгарууну токтото алган бир адамды дайындаңыз. Адатта бул смена устасы же наладчик болот. Эгер баары бирөөнүн чечимин күтсө, станок шектүү деталдарды чыгара берет.
• Токтотуу сигналы эмне экенин так жазыңыз. "Бир нерсе туура эмес болсо" деген жалпы фраза эмес, так чек: тебилүү допустан жогору, овалдуулук жогорку чектин жанында, эки удаалаш деталда кайталап четтөө.
• Шектүү партиянын тагдырын алдын ала чечип коюңуз. Аны годный продукцияга аралаштырбайт. Өзүнчө жыйнап, белгилеп, анан макулдашылган эрежеге ылайык текшеришет.

Жөнөкөй схема жакшы иштейт: станоктун жанында контрол картасы жатат, жанында керектүү инструмент бар, картада текшерүү кадамы жана процессти токтото алган адамдын колу көрсөтүлгөн. Практикада бул көп нервди сактайт. ЧПУ токардык станоктордо кичи серияларды иштеткен цехте ушундай тартип партияны акыркы ОТКга жеткирбей эле сактап калат.

Эгер чек-лист бир мүнөттөн ашык убакыт алса, аны көбүнчө айланып өтүп башташат. Ошондуктан ишке киргизердин алдында дароо чечимге таасир эткен нерселер гана калат: эмнени өлчөйбүз, эмнени колдонобуз, качан өлчөйбүз, ким токтотот жана шектүү партия кайда кетет.

Кийинки жумада эмне кылуу керек

Жаңы таблицалардан эмес, геометрия боюнча жылып кеткен акыркы үч окуядан баштаңыз. Брак, кайра иреттөө же акыркы ОТКдан кийинки шектүү деталдар боюнча чыныгы жазууларды алыңыз. Акыркы дефекти гана эмес, аны эрте байкоого мүмкүн болгон учурду да караңыз: овалдуулук, конустуулук, тебилүү, соосдуулуктун жылышы.

Андан кийин бүт маршрутту бирден эмес, бир операцияны тандаңыз. Көбүнчө деталь формага ээ болуп, бирок дагы деле кымбат оңдоого же кийинки жүктөөгө жетпей турган жердеги бир эрте өлчөө жетиштүү болот. Процесстеги мындай деталды өлчөө бир мүнөткө жетпей, партияны кайра иреттөөгө кеткен сааттарды үнөмдөйт.

Бир сменада муну жасоо жетиштүү:

• бир станок менен бир номенклатураны алыңыз;
• жөнөкөй көзөмөл учурун белгилеңиз: биринчи деталь, анан ар онунчу, дагы инструмент алмашкандан кийин;
• убакытты, детальдын номерин, өлчөөнүн жыйынтыгын жана андан кийин эмне кылганыңызды гана жазыңыз;
• эгер өлчөм же форма допуск чегине жакындай баштаса, деталдарды топтобой дароо серияны токтотуп, себепти издеңиз.

Сынамык запускты татаалдаштырбаңыз. Межоперациялык форма контролу биринчи күндөн эле чоң система талап кылбайт. Эгер операторго беш кагаз жана үч кол керек болсо, текшерүү бат эле формалдуулукка айланат.

Сменанын аягында чыгымдарды мурунку жана кийинки абал менен салыштырыңыз. Оңой эсептелчү нерселерге караңыз: канча деталь кайра иреттөө болду, өлчөөгө канча убакыт кетти, оңдоп түздөөгө токтоо болду беле, канча деталды бузбай сактап калдыңыз. Жөнөкөй салыштыруу деле жооп берет. Эгер мурда 200 втулканын 15и кошумча текшерүүгө кетсе, ал эми эрте өлчөөдөн кийин болгону 4ү калса, мындай контролдун мааниси дароо көрүнөт.

Эгер сыноо иштесе, бул эрежени ошол операцияда дагы бир жумага бекемдеңиз. Эгер иштебесе, идеяны эмес, контрол чекитин же өлчөө жыштыгын өзгөртүңүз.

Кээде маселе өлчөө тартибинде эмес, станоктун өзүндө, анын кайталануучулугунда же сервисинде жатат. Эгер туруктуу серия үчүн жабдуу тандоо жана тейлөө керек болсо, маселени EAST CNC менен талкууласаңыз болот. Аларда токардык ЧПУ станоктор, ишке киргизүү жана сервис бар, бул форма боюнча серия бат-бат жылып кеткен жерде пайдалуу.