Aİİ-də metal emalı dəzgahı üçün bəyannamə

Satış və ya istismar üçün Aİİ-yə ilk dəfə gətirilən adi yeni metal emalı dəzgahı üçün TR TS 010/2011-in qüvvədə olan redaksiyasına əsasən uyğunluğun təsdiqi forması uyğunluq bəyannaməsidir. Dəzgahın böyük, bahalı, beşoxlu və ya CNC ilə təchiz olunması sertifikatı avtomatik məcburi etmir.

Lakin «adi» sözü cavabın yarısını müəyyən edir. Formanı invoysdakı kommersiya adı və ya yalnız XİF MN kodu deyil, konkret maşının identifikasiyası müəyyən edir: təyinat, emal prinsipi, komplektasiya, texniki reqlamentlərin tətbiq sahəsi və siyahıdakı mövqe. Bəzən ərizəçi bəyannamə əvəzinə sertifikatlaşdırmanı seçir, kataloqdakı yaxın avadanlıq üçün isə sertifikat məcburi ola bilər. Buna görə sənəd göndərişdən əvvəl, təsviri düzəltmək, nümunə almaq və zavoddan çatışmayan materialları istəmək mümkün olduqda seçilir.

Əvvəl sərhəddən konkret nəyin keçdiyini müəyyən edin

«CNC dəzgahı» sözündən deyil, tədarükün texniki funksiyasından başlayın. TR TS 010/2011 İttifaq ərazisində dövriyyəyə buraxılan maşın və avadanlıqlara şamil olunur, obyekti ad, növ, marka, model, təyinat və əsas texniki göstəricilərlə identifikasiya etməyi tələb edir. Eyni idarəetmə şkafı dəzgah komponenti, müstəqil məhsul və ya istehsal xəttinin hissəsi ola bilər. Bu üç tədarükün hüquqi nəticəsi fərqli ola bilər.

Torna mərkəzinin faydalı təsviri konkret suallara cavab verir. Maşın hansı materialı emal edir? Materialı kəsərək çıxarır, yoxsa metalı material çıxarmadan formalaşdırır? Neçə idarə olunan oxu var? Frez şpindeli, əks şpindel, çubuqötürücü, robot, yonqar konveyeri, hidrostansiya və ya yanğınsöndürmə sistemi varmı? Hamısı bir müqavilə ilə funksional kompleks kimi bir partiyada gəlirmi? İstehsalçı məmulatı lövhədə və təlimatda necə adlandırıb?

Pasportdakı «CNC machine, model X» sətri qiymətləndirmə üçün zəifdir. Düzgün identifikasiya kartında məmulat CNC torna emal mərkəzi kimi yazılır, əməliyyatlar və emal olunan materiallar göstərilir, opsiyaların izahı ilə dəqiq model işarəsi verilir. Komplektasiya, gərginlik, tezlik, qoyulmuş güc və tədarük növü: seriya, partiya və ya tək məmulat ayrıca qeyd olunur.

Bu kart müqaviləni, texniki təsviri, XİF MN kodunu, sınaq protokolunu və gələcək bəyannaməni bağlayır. İnvoysda «lathe», təlimatda «turning center», lövhədə üçüncü işarə varsa, ərizəçi isə «metal emalı dəzgahı» bəyan edirsə, gömrük və ya nəzarət orqanı sənədin gətirilən məmulata aid olub-olmadığını soruşa bilər.

Maşını ehtiyat hissəsi ilə qarışdırmayın. Ayrı patron, alət tutacağı, kabel və ya kipləşdirici dəsti dəzgah üçün nəzərdə tutulduğuna görə metal emalı dəzgahına çevrilmir. Əksinə, daşınma üçün sökülmüş dəzgah sənədlər, yük yerlərinin sayı və yığma üsulu bir hazır məmulatı göstərirsə, hissələr dəstinə çevrilmir.

Təsnifatdan əvvəl zavoddan model indeksinin hər hərfini izah etməsini istəyin. Bir çox istehsalçıda son işarə bazarı, CNC növünü, ötürücülü aləti və ya böyüdülmüş şpindel keçidini bildirir. Protokolda şəkilçisiz baza modeli, lövhədə geniş versiya varsa, texniki ekspert sübutların tətbiqini yazılı təsdiqləməlidir. Mesajlaşmada satış menecerinin ehtimalı iki modeli əlaqələndirmir.

Tədarükün vəziyyətini də qeydə alın. Tam yığılmış mərkəz, daşınma üçün konveyeri sökülmüş mərkəz və layihə üzrə sonradan yığılacaq qovşaqlar dəsti qablaşdırma vərəqində oxşar görünə bilər. Ümumi görünüş çertyoju, yük yerlərinin siyahısı və montaj təlimatı tədarükün bir maşın olub-olmadığını göstərir. Bu yoxlama koda, sınaq həcminə və sənədin mətninə təsir edir.

Qüvvədə olan qayda bəyannaməyə aparır

Metal emalı dəzgahları TR TS 010/2011 tələblərinə uyğunluğu bəyanetmə formasında təsdiqlənən obyektlər siyahısındadır. Qüvvədə olan 3 nömrəli əlavədə ayrıca mövqedədirlər. Buna görə torna, frez, burğu, cilalama və çoxsaylı kombinə edilmiş mərkəzlər identifikasiya bu qrupa aparırsa, adətən bəyannamə tələb edir.

AİK Kollegiyasının 16 yanvar 2018-ci il tarixli 6 nömrəli Qərarı bu məhsulları 8456, 8457, 8458, 8459, 8460, 8461, 8462 və 8463 XİF MN qrupları ilə bağlayır. Bir çox kodda «-dən» mənasını verən qeyd var. Bu, kodun hamısının avtomatik mövqeyə daxil olmadığını göstərir: gömrük adı və texniki əlamətlər məhsul təsvirinə uyğun olmalıdır. Eyni cədvəldə metal emalı dəzgahları üçün «uyğunluq bəyannaməsi və ya uyğunluq sertifikatı» yazılıb, çünki reqlament bəyanetməni sertifikatlaşdırma ilə əvəz etməyə icazə verir.

Bu, yük gələndən sonra iki bərabər kağızdan sərbəst seçim deyil. Bu mövqe üçün əsas məcburi forma bəyanetmədir. TR TS 010/2011-in 8-ci maddəsinin 5-ci bəndi ərizəçinin qərarı ilə bəyanetmə sxemlərinə ekvivalent sxemlər üzrə sertifikatlaşdırmaya imkan verir. Sifarişçi sertifikatı açıq tələb etdikdə, uyğun sxem üçün öz sübutları çatmadıqda və ya sertifikatlaşdırma orqanı mürəkkəb tədarükün qiymətləndirilməsini daha yaxşı təşkil etdikdə bu yol seçilir.

Fərq praktikdir. Bəyannaməni ərizəçi qəbul edir və maşının tələblərə uyğunluğunu özü bəyan edir. Sübutları toplayır, icazə verilən sxemi seçir, bəyannaməni qeydiyyata alır və məlumatların düzgünlüyünə cavab verir. Sertifikatlaşdırmada qərarı müəyyən edilmiş prosedurla akkreditə olunmuş orqan qəbul edir, orqan və laboratoriya daha geniş iştirak edir. Sertifikatlaşdırma adətən daha çox vaxt və iş tələb edir, lakin maşını özlüyündə təhlükəsiz etmir. Zəif texniki fayl hər iki sənədi zəiflədir.

Laboratoriya və ya mərkəz bəyannaməni «vermir». Laboratoriya sınaq aparıb protokol tərtib edir, xidmət təşkilatı məlumatları toplamağa kömək edə bilər. Bəyannaməni ərizəçi qəbul və qeydiyyat edir. Bu sözlər müqavilədə vacibdir: «bəyannamə vermək» vədi nümunəni kimin alacağını, təlimatı kimin yoxlayacağını və qeydiyyatda kimin elektron imzasının işlənəcəyini gizlədə bilər.

Seriyalı buraxılışda bəyannamənin müddəti sxem və planlaşdırılan istehsala görə reqlamentin həddində müəyyən edilir. Partiyanın sərhədi həmin partiyanın identifikasiya məlumatları, müqaviləsi və miqdarı ilə verilir. Partiya sənədini başqa müqavilə üzrə sonrakı sifarişlərə şamil etmək olmaz, seriya sənədi isə istehsalçıya konstruksiyanı qiymətləndirmədən dəyişmək hüququ vermir.

Yazışmada «sertifikat» sözü icazə sənədinin ümumi adı kimi işlənir. Alıcının «EAC sertifikatı» istədiyi, texniki tapşırıqda isə qeydiyyatdan keçmiş bəyannamə tələb etdiyi hallar olur. Formanı tam adı ilə dəqiqləşdirin. Yoxsa təchizatçı könüllü sertifikat, zavodun menecment sistemi sertifikatı və ya başqa bazar üçün protokol göndərəcək, gömrük buraxılışı üçün məcburi sənəd olmayacaq.

XİF MN kodu texniki identifikasiyanı əvəz etmir

Kod gömrük bəyannaməsi üçün lazımdır, lakin qiymətləndirmə formasını təkbaşına həll etmir. 6 nömrəli Qərar məhsul adı ilə kodun birlikdə tətbiqinə əsaslanır. Yalnız rəqəmlərin uyğunluğu, xüsusən qismən kodlarda və çoxfunksiyalı maşınlarda, yanlış əminlik yaradır.

Oxşar təsvirli iki məmulatı götürək. Birincisi metalı lazer şüası ilə kəsir və təyinatına görə metal emalı dəzgahıdır. İkincisi oxşar mənbə ilə qeyri-metal materialda xüsusi proses aparır. Kodlar yaxın olsa da, tənzimləmə sahəsi və tələblər ayrıca yoxlanır. Başqa nümunədə press metal emalı dəzgahları və ya döymə-pres maşınları mövqeyinə düşə bilər. Bu gün forma dəyişməsə də, sənəddəki dəqiq ad, sınaq standartları və icraçıların akkreditasiya sahəsi dəyişir.

İş qaydası belədir:

1. İstehsalçıdan texniki təsvir, lövhə şəkilləri, təlimat, komplektasiya sxemi və əməliyyat siyahısını alın.
2. Mal təsnifatını köhnə invoysdakı kodla deyil, obyektiv əlamətlərlə müəyyən edin.
3. Adı və kodu 6 nömrəli Qərarla birlikdə tutuşdurun.
4. Obyekti TR TS 010/2011-in qüvvədə olan 3 nömrəli əlavəsində tapıb əsas formanı müəyyən edin.
5. Bütün komplektasiya üçün istisnaları və digər texniki reqlamentləri yoxlayın.

Dördüncü işi səssizcə gömrük nümayəndəsinə verməyin. Təsnifat mütəxəssisi XİF MN-i yaxşı bilir, lakin uyğunluq prosedurunun təhlili onun tapşırığı olmaya bilər. Sınaq laboratoriyası da ərizəçinin əvəzinə kod seçmir. İdxalçı bu iki işi bir kartda birləşdirib mal bəyannaməsindən əvvəl ziddiyyətləri aradan qaldırmalıdır.

Seçimin qısa yazılı əsasını saxlayın. Təyinat, model, texniki əlamətlər, ehtimal olunan kod, 6 nömrəli Qərardakı mövqe, 3 nömrəli əlavədəki mövqe və forma barədə nəticə kifayətdir. Bu, rəsmi sənədi əvəz etmir, lakin altı ay sonra hansı modellərin niyə bəyannaməyə daxil olduğunu izah edir.

Əsasa istifadə olunan aktların redaksiyasını əlavə edin. Yoxlama tarixi olmayan «TR TS 010 üzrə» ifadəsi, xüsusən AİK Şurasının 36 nömrəli Qərarı 2026-cı ildə qəbul edildikdən sonra tez köhnəlir. Tutuşdurma tarixi, siyahı redaksiyası və məsul şəxs olan bir sətir kifayətdir. Kod, model və ya idxal qrafiki dəyişəndə əvvəlki nəticəni köçürməyin, kartı yenidən açın.

Xarici görünüş şəklindən qəti cavab almağa çalışmayın. Eyni örtükdə iki mərkəz fərqli əməliyyatlar, avtomatik alət dəyişdiricisi və ya daxili lazer daşıya bilər. Şəkil lövhə və qoruyucuları müqayisə edir, təyinatı isə istehsalçının texniki təsviri və təlimatı təsdiqləyir.

Təyinat və komplektasiya cavabı dəyişə bilər

Dəzgah dövriyyəyə buraxıldığı icrada qiymətləndirilir, opsiyalar kənarda qala bilməz. Torna mərkəzləri, robotlar, qoruyucular, toplayıcılar və konveyerlərdən ibarət avtomatik xətt ayrıca dəzgahdan fərqli risk yaradır. Bəzən istehsalçı xətti ümumi idarəetmə və bir təlimatla vahid maşın kimi buraxır. Bəzən idxalçı sahədə inteqratorun birləşdirəcəyi müstəqil maşınları alır. «Xətt» üçün bir sənəd hər müstəqil obyekti həmişə əhatə etmir, komponent bəyannamələri isə yığılmış kompleksin təhlükəsizliyini həmişə sübut etmir.

Vahid obyektin əlamətləri sənədlərdə görünür: ümumi təyinat, vahid alqoritm, ümumi qoruyucular, uyğunlaşdırılmış təcili dayandırma, kompleksin bir istehsalçısı və vahid model işarəsi. Bunlar yoxdursa, rahatlıq üçün tədarükü xətt adlandırmayın. Əvvəl maşınların sərhədini, sonra hər biri üçün sənədləri müəyyən edin.

Quraşdırılmış və qoşulmuş qurğuları ayrıca yoxlayın:

• ağır pəstahı yükləmək üçün qaldırıcı mexanizm;
• sənaye robotu və ya manipulyator;
• lazer mənbəyi və sorma qurğusu;
• hidroakkumulyator və ya resiver qabları;
• partlayış təhlükəli sahə üçün avadanlıq.

Siyahı qısadır, lakin hər bənd ayrıca obyekt, əlavə reqlament və ya xüsusi tələb yarada bilər. Elektronika elektromaqnit uyğunluğunu yoxlamağı tələb edir. TR TS 004/2011 dəyişikliklərindən sonra TR TS 010/2011 sahəsinə daxil olub onun üzrə qiymətləndirilən aşağı gərginlikli avadanlıq, kabel, naqil və şnurlar istisna olmaqla, əsasən TR TS 004/2011 sahəsindən çıxarılıb. Hər dəzgah üçün TR TS 004/2011, 010/2011 və 020/2011-i mexaniki sadalamaq yanlışdır. Əvvəl qüvvədə olan tətbiq sahəsi və istisnaları oxuyun.

«Öz istehsalı üçün» təyinat yeni dəzgahın idxalında dövriyyəyə buraxılmanı ləğv etmir. Qazaxıstandakı zavod Çindən öz sexi üçün mərkəz alanda maşını İttifaq bazarına çıxarır. «Yenidən satılmır» ifadəsi məcburi qiymətləndirmədən azad etmir.

Təcrübə avadanlığı daha mürəkkəbdir. Tədqiqat maşını yalnız reqlamentin mətninə və həqiqi xüsusi təyinata uyğun olduqda istisnaya düşə bilər. Seriyalı torna mərkəzində «prototype» etiketi heç nəyi dəyişmir. Şübhə varsa, rahat söz deyil, konkret tədqiqat vəzifəsi, istifadə məhdudiyyəti və alıcını təsvir edin.

Ərizəçi və sxem sübutları müəyyən edir

Xarici zavod üzv dövlətdə hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçməyibsə, Aİİ bəyannaməsində ərizəçi ola bilməz. Ərizəçi İttifaqdakı istehsalçı, onun səlahiyyətli nümayəndəsi və ya Aİİ-də qeydiyyatdan keçmiş satıcı və idxalçı olur, rol reqlament və seçilmiş sxemə uyğun gəlməlidir.

Seriyalı məhsul üçün adətən 1d, 3d və ya 6d sxemləri nəzərdən keçirilir. Partiya və tək məmulat üçün 2d və ya 4d tətbiq olunur. Fərq ciddidir. 1d və 2d-də ərizəçi sübutları, o cümlədən sınaqları öz tərəfində formalaşdırır. 3d və 4d nümunələrin Vahid Reyestrdə olan akkreditə olunmuş laboratoriyada sınağını tələb edir. 6d seriya üçündür, laboratoriya sınağını və istehsalçının sertifikatlı menecment sistemini əhatə edir.

Seriya və ya partiyanı müqavilə və tədarük planına görə seçin. İdxalçı konkret müqavilə ilə bir mərkəz gətirir və bu modeli yenidən gətirməyəcəksə, partiya və ya tək məmulat sənədin dürüst sərhədidir. Bir neçə icra müntəzəm gələcəksə, seriya sxemi uyğun ola bilər, lakin model sırası və sübut edilmiş uyğunluğu dəyişməyən fərqlər texniki təsvirdə əvvəlcədən göstərilməlidir.

1d və 2d sınağın olmaması demək deyil. Onlar sübut mənbəyini dəyişir: ərizəçi öz sübutlarından istifadə edib yetərliliyinə cavab verir. İdxalçıda yalnız reklam kataloqu və xarici zavodun menecment sertifikatı varsa, bu, maşın təhlükəsizliyinin sübutuna çevrilmir. Mürəkkəb mərkəz üçün akkreditə olunmuş laboratoriya protokolu bir neçə sxem mümkün olsa da, daha aydın izlənmə verir.

Sınaq nümunəsi bəyan olunan qrupu təmsil etməlidir. Bəyannamə üç ölçüdə torna mərkəzini əhatə edirsə, ekspert nəticənin digər modellərə yayılmasına imkan verən icranı seçib əsasını qeyd edir. Ən ucuz stolüstü model başqa ötürücü, qoruyucu və hidravlikası olan ağır mərkəzin təhlükəsizliyini nadir hallarda sübut edir.

Bəyannaməni təhlilsiz «və ehtiyat hissələri» ifadəsi ilə genişləndirməyin. Ümumi reklam bukletinə görə on modeli daxil etməyin. İstehsalçı, konstruksiya növü, tələblər və sübutlar eynidirsə, fərqlər təsvir olunmaqla modellər birləşdirilə bilər. Şpindel gücü, patron ölçüsü və ya gövdə uzunluğu bəzən təhlükəsizlik prinsipini dəyişmir. Lazer, robot, ikinci revolver başlığı və ya başqa idarəetmə yeni sınaq və risk təhlili tələb edə bilər.

Laboratoriya ilə müqavilədən əvvəl onun akkreditasiya sahəsini məhsul və üsullarla müqayisə edin. Təklifdəki akkreditasiya nişanı heç nə sübut etmir. Protokolda ərizəçi, istehsalçı, model, nümunə, üsullar və göstəricilər uyğun olmalıdır. Ödəniş vaxtı modeldəki səhv xırda görünür, qeydiyyat və nəzarətdə isə nəyin sınaqdan keçirildiyi barədə mübahisə yaradır.

Ərizəçi bəyannamə əvəzinə sertifikat seçirsə, prosedurun adını sadəcə dəyişə bilməz. TR TS 010/2011 üzrə seriyaya 1s, partiyaya 3s, reqlamentdə nəzərdə tutulan tək məmulata 9s sxemi tətbiq edilir. Sertifikatlaşdırma orqanının uyğun akkreditasiya sahəsi olmalı, sənəd və nümunələr faktiki tədarükü göstərməlidir.

Texniki faylı göndərişdən əvvəl hazırlayın

Bəyannamə sübutlara söykənir, onları əvəz etmir. TR TS 010/2011 təhlükəsizlik əsaslandırması, varsa texniki şərtlər, istismar sənədləri, standartlar siyahısı, partiya üçün müqavilə və yük sənədləri, sınaq protokolları və digər təsdiqləri sadalayır. Dəqiq tərkib sxem və konstruksiyadan asılıdır.

Avansdan əvvəl zavoda minimum sorğu göndərin:

• dəqiq ad, marka, model və icralar;
• montaj, sazlama, istismar, xidmət və utilizasiyanı əhatə edən rusdilli pasport və ya təlimat;
• təhlükəsizlik əsaslandırması və risk təhlili;
• elektrik, hidravlik və pnevmatik sxemlər, qoruyucuların siyahısı;
• zavod protokolları, standartlar, markalanma və lövhə şəkilləri.

Rusdilli təlimatı konteyner gələndən sonra maşın tərcüməsi ilə yığmayın. İdarəetmə, xəbərdarlıqlar, qalıq risklər, enerjinin təcridi, bünövrə, qoruyucu, alət və operator təlimi faktiki maşına uyğun olmalıdır. Terminləri bilməyən tərcüməçi «chuck guard interlock» ifadəsini qapaq barədə ümumi cümləyə çevirə bilər, sınaqçı üçün isə patron qoruyucusu və bloklama vacibdir.

Təhlükəsizlik əsaslandırması da iki səhifəlik arayış deyil. Reqlament onu risk təhlili və həyat dövrünün mərhələlərində minimum təhlükəsizlik tədbirləri barədə sənəd kimi müəyyən edir. Torna mərkəzi üçün pəstahın sıxılması və atılması, patron və alətə giriş, yonqar və soyuducu, elektrik və hidravlik risklər, gözlənilməz işə düşmə, xidmət, qaldırma, montaj və qoruyucu funksiyanın nasazlığı nəzərə alınır. Bir abzası dəyişmədən hər maşına uyğun gələn sənəd formal ola bilər.

AİK Kollegiyasının 9 mart 2021-ci il tarixli 28 nömrəli Qərarında könüllü tətbiqi TR TS 010/2011 tələblərinin yerinə yetirilməsinə kömək edən standartlar və sınaq üsulları siyahısı var. Standartların könüllü olması reqlament tələblərini könüllü etmir. İstehsalçı başqa texniki yol seçə bilər, lakin məcburi tələbləri sübut etməlidir. Razılaşdırılmış sahə standartları konstruksiya və protokolu daha anlaşıqlı edir.

ISO 12100 risk təhlilinin ümumi üsulunu verir: əvvəl maşının sərhədi və təhlükələr müəyyən edilir, risk qiymətləndirilir, sonra konstruktiv tədbirlər, qoruma və istifadəçi məlumatı ilə azaldılır. Ardıcıllıq vacibdir. Risk konstruksiya ilə azaldıla bilirsə, təlimatdakı xəbərdarlıq qoruyucunu əvəz etmir.

Mütəxəssislər torna dəzgahlarını torna maşınları, emal mərkəzlərini frez və emal maşınları üçün təhlükəsizlik tələbləri ilə müqayisə edir. Elektrik avadanlığı, idarəetmənin təhlükəsizlik hissələri və bloklamalar da aktual siyahıdakı uyğun standartlarla yoxlanır. Standart nömrəsini oxşar dəzgahın protokolundan köçürmək olmaz: laboratoriya onun sahəsini əməliyyat, konstruksiya və tətbiq olunan redaksiya ilə bağlamalıdır.

Zavod protokolu nümunə, üsul, nəticə və icraçını göstərirsə faydalıdır. «Machine complies with CE» Aİİ protokolunu əvəz etmir və TR TS 010/2011-in bütün tələblərini sübut etmir. Başqa bazar materialları ilkin məlumat kimi fayla daxil ola bilər, lakin ərizəçi tələbləri müqayisə edib fərqləri bağlamalıdır.

Son faylı məmulat versiyası üzrə saxlayın. Qovluqda bəyannamə PDF-i ilə yanaşı müqavilələr, səlahiyyət məktubu, protokol, təlimat, təhlükəsizlik əsaslandırması, model sırası təsviri, lövhə şəkilləri və markalanma nümunəsi olsun. Zavod CNC-ni, ötürücünü, qoruyucunu və ya təcili dayanma sxemini dəyişirsə, mövcud sənədlə tədarükdən əvvəl təsiri qiymətləndirin.

Gömrük buraxılışı və dövriyyəyə buraxılma ayrı yoxlamadır

Gömrük siyahısı mal bəyannaməsinə uyğunluq sənədi barədə hansı məlumatların əlavə edildiyini deyir. Texniki reqlamentin sahəsini dəyişmir və qiymətləndirmə formasını yaratmır. İş bir kod cədvəlindən başlayanda bu fərq çox vaxt itir.

6 nömrəli Qərarın 35-ci mövqeyindəki yeni metal emalı dəzgahının adi idxalında gömrüyə qeydiyyatlı bəyannamə və ya onu qanuni əvəz edən sertifikat barədə məlumat verilir. Nömrə, tarix, ərizəçi, istehsalçı, məhsul və müddət mal bəyannaməsi və kommersiya sənədləri ilə uyğun olmalıdır. Gömrük buraxılışı başqa model və ya istehsalçıya aid bəyannaməni düzəltmir.

Sənədin təqdimat qaydasının fərqləndiyi hallar var: sınaq nümunələri, müvəqqəti idxal, əvvəl gətirilmiş məhsul üçün ehtiyat hissələri, qanunda nəzərdə tutulan öz ehtiyacı üçün tək mallar. Lakin güzəşti gündəlik sözlərdən çıxarmaq olmaz. Müqavilədə «öz ehtiyacı üçün» yazılması sənəd verməməyə avtomatik əsas deyil. Konkret norma, təsdiq sənədləri və şərtlərə uyğunluq lazımdır.

İşlənmiş dəzgah üçün istehsal tarixi, əvvəlki istismar, seriya nömrəsi, vəziyyət, satıcı və idxal məqsədini müəyyən edin. Zavod sınağı, nümayiş və ya saxlanmaya görə dəzgahı işlənmiş adlandırmayın. Yaşın bütün tələbləri ləğv etdiyini düşünməyin. Konkret reqlament üzrə sənəd gömrükdə lazım olmasa da, təsnifat, istismar təhlükəsizliyi, milli əmək mühafizəsi və tədarükün digər elementlərinə tələblər qalır.

EAC dövriyyə nişanı uyğunluq təsdiqləndikdən sonra və maşın dövriyyəyə buraxılmazdan əvvəl vurulur. Lövhə və müşayiət sənədlərində markalanma oxunaqlı olmalı, reqlament məlumatlarını daşımalıdır. Zavoda əvvəl «ehtiyat üçün» EAC lövhəsi sifariş edib sonra vurulmuş nişana bəyannamə axtarmayın.

Faydalı nəzarət zəncirində dörd uyğun təsvir var: müqavilə, invoys və qablaşdırma vərəqi; mal bəyannaməsi; uyğunluq sənədi; lövhə və təlimat. Dil və format fərqli ola bilər, lakin model, istehsalçı, təyinat və tərkib zidd olmamalıdır.

Bu müqayisəni göndəriş inspeksiyasından əvvəl edin. Son lövhənin və model məlumatı olan CNC ekranının şəklini istəyin, seriya nömrəsini qablaşdırma vərəqi ilə tutuşdurun, yük yerləri və opsiyaları yoxlayın. Qablaşdırmadan sonra səhv üçün yeşiyi açmaq və ya sərhəddə izah vermək lazım olur. Əvvəl zavod adətən bir iş dövründə düzəliş edir.

İstehsalçının adına diqqət edin. Müqavilədəki ticarət şirkəti, lövhədəki zavod və protokoldakı istehsal sahəsi ayrı hüquqi şəxslər ola bilər. Bu yalnız rollar aydın və sənəddə istehsalçı düzgün göstərildikdə mümkündür. Əmtəə nişanı zavodun hüquqi adını əvəz etmir.

Səhv adətən sınaqdan əvvəl yaranır

Ən bahalı problem qısa invoysdan başlayır. Təchizatçı «CNC lathe» yazır, alıcı köhnə tədarük kodunu təsdiqləyir, qeydiyyatçı ümumi model təlimatı alır, konteynerdə isə robot və çubuqötürücülü torna-frez mərkəzi gəlir. Sərhəddə protokoldakı modelin başqa hərflə bitdiyi, robotun komplektasiyada olmadığı və ərizəçinin istehsal sənədləri olmadan seriyanı bəyan etdiyi aşkar olur.

Bir sətri düzəltmək kifayət etmir. Laboratoriya köhnə protokolun faktiki icraya tətbiqini yoxlayır. Ərizəçi texniki təsviri yenidən hazırlayır. Gömrük nümayəndəsi məlumatları düzəldir. Anbar və boşdayanma xərci yığılır. Nümunə identifikasiya olunmursa, sınaq təkrarlanır.

«Əvvəl gətirin, sonra sertifikatlaşdırarıq» məsləhəti kommersiya logistikasını qiymətləndirmə proseduru ilə qarışdırır. Sınaq nümunəsini orqan və laboratoriya ilə düzgün sənədlərlə gətirmək olar. Hazır qiymətləndirmə yolu olmadan bütün partiyanın idxalı saxlanma riski yaradır. Nümunə və mal partiyası sənədlərdə və məqsəddə ayrılmalıdır.

İkinci səhv protokol almaqdır. Real nümunə, üsul və izlənmə olmadan protokol reyestr nömrəsi və möhürə görə sübut olmur. Ərizəçi bəyannaməni imzalayır və sübutlara cavab verir. Nəzarətdə «rəsmiləşdirmə nə qədər oldu?» deyil, «hansı nüsxə sınaqdan keçdi və nəticə niyə bu modelə aiddir?» soruşulur.

Üçüncü səhv başqa idxalçının köhnə bəyannaməsinə güvənməkdir. Hüquqi model, ərizəçi, məhsul, istehsalçı, sxem və müqavilə münasibətləri icazə verəndə o, tədarükə tətbiq edilə bilər. Açıq reyestr faylı ad üçün istiqamətdir, bütün bazar iştirakçıları üçün icazə deyil.

Xidmətə ödənişdən əvvəl dörd sual verin: 3 nömrəli əlavənin hansı mövqeyi seçilib, hansı sxem tətbiq olunur, nümunəni kim və harada sınayır, sənəd hansı model və opsiyaları əhatə edir. Yazılı cavab istəyin. Cavabda yalnız qiymət və müddət varsa, texniki iş başlamayıb.

Bəyannamə layihəsini invoysla deyil, sübutlarla yoxlayın. Ad identifikasiya üçün dəqiq, protokoldan isə geniş olmamalıdır. Model sırası əlavə və texniki təsvirlə uyğun olsun. Kodu gömrük mütəxəssisi ilə yoxlayın. Müqavilə, seriya buraxılışı və ərizəçi seçilmiş sxemə uyğun gəlməlidir. Bir artıq ümumi ifadə sənədi sınaqların sərhədindən genişləndirə bilər.

Qeydiyyatdan sonra reyestr yazısını imzalanmış sənədlə tutuşdurun. Açıq yazıdakı səhv yerli PDF düzgün göründüyü üçün yox olmur. Yazı kartını texniki faylda saxlayın və sənəd statusunu izləyən məsul təyin edin.

2026-cı il Qərarını nəzərə alın, vaxtından əvvəl tətbiq etməyin

AİK Şurası 13 mart 2026-cı il tarixli 36 nömrəli Qərarla TR TS 010/2011-ə böyük dəyişikliklər qəbul edib. Əsas hissə 1 sentyabr 2026-cı ildə qüvvəyə minir, sertifikatlaşdırma və bəyanetmə siyahıları olan yeni 3 nömrəli əlavə isə 1 aprel 2028-ci ildə qüvvəyə minir. Tədarük tarixində axtarışdakı yeni cədvəli qüvvədə saymadan tarixi və keçid müddəalarını yoxlayın.

Siyahı dəyişməzdən əvvəl gələn tədarükün formasını qüvvədə olan normalar müəyyən edir. Xəttin istehsalı, qəbulu və illər sonra göndərişi olan uzun layihəyə tənzimləmə təqvimi lazımdır: müqavilə, nümunə, sınaq, sənəd qeydiyyatı, dövriyyəyə buraxılma və gömrük bəyannaməsi tarixləri. Dəyişiklik layihəni bu hadisələrin arasında tuta bilər.

Gələcək formanı bugünkü bəyannaməyə tətbiq etməyin və köhnə sənədin keçiddən sonra hər icranı avtomatik əhatə etdiyini düşünməyin. Əvvəlki sənədlərin qüvvəsi və keçid dövründə məhsul buraxılışı qaydalarını oxuyun. Hər tədarük qrafiki ayrıca yoxlanır.

Texniki tapşırıq üçün praktik nəticə var. Zavoddan tam model təsviri, risk təhlili, düzgün təlimat, sxemlər və izlənən protokolları indidən tələb edin. Bunlar hər formada lazımdır. Onda siyahının dəyişməsi proseduru dəyişəcək, lakin dəzgahın təcili dayanması və qapı bloklamasını yenidən axtarmaq lazım olmayacaq.

Sənədi gömrükdə deyil, sifarişdən əvvəl seçin

Bu gün əksər yeni torna və emal mərkəzləri üçün işçi həll belədir: dəzgahı identifikasiya etmək, metal emalı dəzgahları mövqeyinə aidliyini təsdiqləmək, kodu 6 nömrəli Qərarla yoxlamaq və uyğun sxem üzrə bəyannaməni qeydiyyata almaq. Ərizəçi reqlamentin icazə verdiyi əvəzləməni şüurlu seçəndə və ya identifikasiya avadanlığı sertifikat tələb edən mövqeyə apardıqda sertifikat bəyannaməni əvəz edir.

Müqavilədən əvvəl beş nəticəni qeyd edin: texniki ad və komplektasiya; əsaslandırılmış kod; tətbiq olunan reqlamentlər; qiymətləndirmə forması və sxemi; zavoddan sənəd və nümunələrin siyahısı. Bu, satınalma, broker, laboratoriya və mühəndisin eyni məmulatı müzakirə etməsi üçün kifayətdir.

Bu nəticələri satınalma şərtlərinə daxil edin. İstehsalçı ilkin sənədləri razılaşdırılmış müddətdə verməli, nümunə və ya maşına çıxış yaratmalı, təhlükəsizliyə təsir edən komponentləri xəbərsiz dəyişməməli və markalanmanı uyğunluq təsdiqindən sonra vurmalıdır. Müqavilə əlavəsi gecikmiş «sertifikat üçün hər şeyi göndərin» xahişindən yaxşı işləyir.

İdxalçı tərəfdə fayla bir şəxs cavabdeh olsun. O, kodu özü seçməyə və sınaq aparmağa borclu deyil, lakin mütəxəssis nəticələrinin əlaqəsini görməlidir. Kod brokerdə, modellər satınalmada, protokol vasitəçidə, təlimat servisdə ayrı qalarsa, ziddiyyəti ilk xarici yoxlayıcı tapacaq.

Avadanlıq seçimi və tədarükündə EAST CNC model, komplektasiya və təyinat məlumatlarını əvvəlcədən toplayıb onları tədarük, işəsalma-sazlama və servis mərhələləri ilə bağlaya bilər. Son uyğunluq forması dəzgah markasına deyil, qüvvədə olan normalar və faktiki tədarükə görə müəyyən edilməlidir.

Köhnə partiyanın maketi ilə EAC lövhəsi sifariş etməyin və bir sətri tutuşdurmadan bəyannaməni qəbul etməyin: istehsalçı, model, təyinat, komplektasiya, kod və sxem. Bu yoxlama konteynerin boşaldılmasından az vaxt alır və səhvən «sertifikatlaşdırma problemi» adlanan mübahisələrin çoxunu önləyir.